De borgtocht is een financiële waarborg die de opdrachtnemer stelt ten voordele van de aanbesteder. Ze beschermt de overheid tegen het risico dat de opdrachtnemer zijn verplichtingen niet nakomt. Voor inschrijvers is het cruciaal om de regels rond borgtochtstelling, vrijstelling en vrijgave te kennen — zeker na de belangrijke hervormingen van 2023.
De basisregel
Het KB Uitvoering van 14 januari 2013 (de Algemene Uitvoeringsregels, of AUR) bepaalt dat de opdrachtnemer een borgtocht moet stellen van 5% van het oorspronkelijke opdrachtbedrag (exclusief btw), afgerond naar het hogere tiental euro.
De borgtocht moet worden gesteld binnen 30 kalenderdagen na de sluiting van de opdracht. Het bewijs van borgtochtstelling wordt aan de aanbesteder bezorgd binnen dezelfde termijn.
Vormen van borgtocht
De borgtocht kan worden gesteld in drie vormen:
- Consignatie bij de Deposito- en Consignatiekas.
- Bankgarantie afgeleverd door een kredietinstelling.
- Gezamenlijke en hoofdelijke borgstelling door een erkende borgmaatschappij.
In de praktijk gebruiken de meeste aannemers een bankgarantie of een borgstelling via een verzekeringsmaatschappij.
Vrijstelling van borgtocht
Drempel van €50.000
Als het opdrachtbedrag €50.000 of minder bedraagt (exclusief btw), is geen borgtocht vereist, tenzij het bestek anders bepaalt.
Vrijstelling zonder motivering (sinds 2023)
Het KB van 4 september 2023 heeft een belangrijke wijziging ingevoerd: de aanbesteder kan voortaan in het bestek de borgtocht laten vallen zonder dat hij deze beslissing hoeft te motiveren. Vóór 2023 moest de aanbesteder een gemotiveerde beslissing nemen om af te wijken van de borgtochtverplichting.
Deze hervorming is bedoeld om de administratieve last voor zowel aanbesteders als opdrachtnemers te verminderen, met name bij kleinere opdrachten en dienstencontracten waar het risico beperkt is.
Vrijgave van de borgtocht
Automatische vrijgave (sinds 2023)
Een tweede hervorming uit het KB van 4 september 2023: de borgtocht wordt voortaan automatisch vrijgegeven na de definitieve oplevering, tenzij de aanbesteder binnen een bepaalde termijn bezwaar maakt.
Concreet:
- Na de voorlopige oplevering wordt de helft van de borgtocht vrijgegeven.
- Na de definitieve oplevering wordt het saldo vrijgegeven.
- De opdrachtnemer hoeft geen formeel verzoek tot vrijgave meer in te dienen — de vrijgave gebeurt van rechtswege.
Procedure bij betwisting
Als de aanbesteder de vrijgave weigert — bijvoorbeeld wegens gebreken in de uitvoering — moet hij dit schriftelijk en gemotiveerd meedelen. De opdrachtnemer kan deze weigering betwisten.
Gevolgen van niet-stelling
Als de opdrachtnemer de borgtocht niet tijdig stelt, kan de aanbesteder:
- Een ambtshalve inhouding toepassen op de betalingen, ter hoogte van het borgtochtbedrag.
- Een boete opleggen van 0,02% van het opdrachtbedrag per kalenderdag vertraging, met een maximum.
- In het uiterste geval de opdracht eenzijdig verbreken wegens ernstige tekortkoming.
Bijzondere gevallen
Aanvullende borgtocht
Bij bepaalde opdrachten kan het bestek een aanvullende borgtocht eisen bovenop de standaard 5%. Dit komt voor bij opdrachten met hoog risico of bij opdrachten met vooruitbetalingen.
Borgtocht bij raamovereenkomsten
Bij een raamovereenkomst hangt de borgtocht af van de structuur:
- Als het bestek een vaste totaalwaarde vermeldt, wordt de borgtocht berekend op die waarde.
- Als de raamovereenkomst geen gegarandeerd volume heeft, wordt de borgtocht per bestelling berekend — of voorziet het bestek in een forfaitair bedrag.
Borgtocht bij tijdelijke vereniging
Bij een tijdelijke vereniging (combinatie) stellen de leden gezamenlijk de borgtocht. De borgtocht moet het volledige bedrag dekken — niet enkel het aandeel van elk lid.
Praktische tips
Let op de termijn van 30 dagen. Te late borgtochtstelling leidt tot ambtshalve inhouding en eventueel boetes. Neem de termijn op in je projectplanning.
Controleer het bestek op afwijkingen. Het bestek kan het borgtochtpercentage verhogen, een aanvullende borgtocht eisen, of de borgtocht volledig schrappen. Lees de uitvoeringsbepalingen altijd grondig.
Volg de vrijgave op. Na de voorlopige en definitieve oplevering: controleer dat de borgtocht effectief wordt vrijgegeven. Als de vrijgave niet automatisch volgt, neem dan contact op met de aanbesteder.