Een plaatsbezoek voor 'opdracht A' kan niet doorgaan voor 'opdracht B' — ook al is het dezelfde site
De Raad van State schorst de gunning aan Move & Play – MP Solutions van de heraanleg van de speeltuin in het park Scheutbos: het bestek eiste een plaatsbezoek 'op straffe van nietigheid', en het attest dat de gekozen inschrijver had gehaald uit een eerder plaatsbezoek voor de parallelle leveringsopdracht volstaat niet voor de werkenopdracht.
Wat gebeurde er?
Het Brussels Instituut voor Milieubeheer (BIM/IBGE) plant de heraanleg van de speeltuin op het hoge gedeelte van het park Scheutbos in Sint-Jans-Molenbeek. Het project wordt opgedeeld in twee parallelle opdrachten: een leveringsopdracht voor het ontwerp en de plaatsing van grote ludieke structuren (gegund in juni 2017 aan Move & Play – MP Solutions) en een werkenopdracht voor de paysagistische aanleg (afbraak, beplanting, bodembekleding, terrasseringen). De werkenopdracht wordt op 15 mei 2017 aangekondigd via onderhandelingsprocedure direct met bekendmaking. Enige gunningscriterium: prijs. Het bestek bepaalt — in vetjes en op straffe van nietigheid — dat de inschrijver verplicht een plaatsbezoek moet uitvoeren. Datum: 7 juni 2017, van 10u tot 12u. 'Pendant cette visite, le projet et la zone de chantier ainsi que ses accès seront présentés par l'auteur de projet en présence du fonctionnaire dirigeant ou son délégué.' Vijf bedrijven dienen een offerte in. Na onderhandelingen blijven er drie over: Nonet Jean et fils, Move & Play, en Quintelier. Move & Play biedt 384.780,73 euro inclusief btw, Quintelier 387.176,47 euro — een verschil van 2.395,74 euro. Op 8 november 2017 wordt de opdracht aan Move & Play gegund. Quintelier vecht aan in UDN. Argument: Move & Play heeft niet deelgenomen aan het plaatsbezoek van 7 juni 2017 — zij heeft een attest bijgevoegd van een eerder plaatsbezoek dat plaatsvond op 6 maart 2017, in het kader van de leveringsopdracht. Volgens Quintelier is dat een wezenlijke onregelmatigheid die de offerte nietig maakt. Het BIM verweert zich met twee argumenten. Eén: het bestek eist een plaatsbezoek 'op straffe van nietigheid', maar bepaalt nergens dat het specifiek het bezoek van 7 juni moet zijn — het attest in bijlage laat zelfs ruimte voor een handgeschreven datum. Twee: Move & Play kent de site al uit hoofde van de leveringsopdracht en heeft daar al studies gemaakt op basis van het bezoek van 6 maart. De Raad van State volgt deze redenering niet. Het bestek bepaalt dat het bezoek moet dienen om 'remettre une offre en adéquation avec les clauses du présent cahier spécial des charges tout en considérant l'environnement du chantier (accès, patrimoine arboré en place,…)'. Het site stelt bijzondere eisen: toegang voor werfvoertuigen, opslag, bescherming van bomen en wortels, veiligheid van wandelaars. Op 6 maart 2017 — datum van het eerste plaatsbezoek — was het bestek voor de werkenopdracht nog niet eens gepubliceerd (dat gebeurde pas op 15 mei). De inschrijvers van de leveringsopdracht konden op die datum dus onmogelijk weten welke technische beperkingen voor de werkenopdracht zouden gelden, laat staan een aanlegplaatsing visualiseren in functie van die beperkingen. Bijkomend argument van de Raad: de tijdelijke handelsvennoot van Move & Play (Henssen Holding B.V., de enige met de erkenning G klasse 3 vereist voor de terrasseringen) heeft niet eens deelgenomen aan de leveringsopdracht en heeft het bezoek van 6 maart dus zeker niet bijgewoond. En tegen het argument dat Move & Play 'al ter plaatse was' op 7 juni: de gunning van de leveringsopdracht werd pas op 26 juni gecommuniceerd — op 7 juni was het contract dus nog niet gesloten. Het middel is ernstig. De Raad beveelt de schorsing.
Waarom doet dit ertoe?
Dit is een schoolvoorbeeld van patere legem quam ipse fecisti toegepast op plaatsbezoeken. Een plaatsbezoek georganiseerd voor opdracht A kan niet zomaar 'meegenomen' worden voor opdracht B, zelfs niet als het over dezelfde fysieke site gaat. Reden: een plaatsbezoek dient niet om de site abstract te leren kennen, maar om de site te bekijken in het licht van de specifieke besteksvoorwaarden. Als het bestek van opdracht B nog niet bestaat op de datum van het bezoek voor opdracht A, is het bezoek per definitie ongeschikt. Bovendien: als de partner met de cruciale erkenning niet aan het bezoek deelgenomen heeft, is de hele tijdelijke vennootschap niet 'aanwezig'.
De les
Als aanbesteder: organiseer voor elke opdracht een eigen plaatsbezoek, ook als het over dezelfde site gaat. Wees voorzichtig met inschrijvers die eerder een bezoek hadden in een andere context — accepteer niet zomaar attesten van vóór de publicatie van je eigen bestek. Als inschrijver: deelnemen aan het opgeschreven plaatsbezoek is goedkoper dan een UDN-procedure, ook al kost het een ochtend. En: zorg dat álle leden van een tijdelijke handelsvennootschap aanwezig zijn — zeker degene met de cruciale erkenning. Als verzoeker bij een UDN: een attestdatum die vóór de publicatiedatum van het bestek ligt, is een sterk middel.
Te onthouden
- Een plaatsbezoek is wezenlijk gekoppeld aan het specifieke bestek waarvoor het wordt georganiseerd — zelfs als het over dezelfde site gaat als een andere opdracht.
- Een attest van een plaatsbezoek dat dateert van vóór de publicatie van het bestek kan onmogelijk dienen om dat bestek te leren kennen.
- Bij een tijdelijke handelsvennootschap moeten álle leden — zeker de leden met cruciale erkenningen — deelgenomen hebben aan het plaatsbezoek.
- Het feit dat een opdracht al gegund is en het contract gesloten, belet de Raad van State niet de schorsing uit te spreken — artikel 15 wet 17 juni 2013 maakt geen onderscheid.
- In een onderhandelingsprocedure geldt artikel 95 KB 15 juli 2011 niet rechtstreeks, maar de aanbesteder moet niettemin het bestek volgen — patere legem quam ipse fecisti.
Waarop letten
- Een gemeenschappelijke site voor twee parallelle opdrachten — leveringen en werken — met aparte plaatsbezoeken op verschillende datums.
- Een attest van plaatsbezoek dat dateert van vóór de publicatie van het bestek waarvoor het wordt ingediend.
- Het lid van de tijdelijke handelsvennootschap met de doorslaggevende technische erkenning heeft niet deelgenomen aan het bezoek.
- De aanbesteder argumenteert achteraf dat de winnaar 'al voldoende kennis had van de site' — een argument dat niet kan opwegen tegen de letter van het bestek.
Stel jezelf de vraag
Heeft de winnaar van de opdracht effectief deelgenomen aan jouw geannonceerde plaatsbezoek? Of voegt zijn offerte een attest toe van een ander plaatsbezoek? Vergelijk in dat geval de datum van het attest met de publicatiedatum van het bestek — als de eerste vóór de tweede ligt, is het zeer waarschijnlijk een schending van de besteksvoorwaarden.
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →