Onderhandelen onder de €30k-drempel mag, maar niet met één inschrijver alleen — ook al verandert die zijn prijs niet
De gemeente Woluwe-Saint-Pierre vroeg na opening van de offertes alleen aan de Franse winnaar of die 36 in plaats van 24 anti-rampaalbarrières wou leveren tegen dezelfde stuksprijs, zonder hetzelfde aan PITAGONE te vragen — de Raad van State schorst, ook al verlaagde de winnaar zijn prijs niet.
Wat gebeurde er?
Eind 2018 wou de gemeente Woluwe-Saint-Pierre anti-rampaalbarrières aankopen voor minder dan €30.000 — een marché de faible montant onder artikel 92 van de Wet Overheidsopdrachten van 17 juni 2016. Drie firma's werden uitgenodigd: PITAGONE, MANUTAN en de Franse SARL ISR INNOVATIONS. PITAGONE en ISR INNOVATIONS dienden een offerte in. Beide werden regelmatig verklaard. Maar dan gebeurde iets opmerkelijks: op 4 december 2018 vroeg de gemeente per e-mail enkel aan ISR INNOVATIONS welke stuksprijs het bedrijf zou aanrekenen als de gemeente 36 in plaats van de oorspronkelijk gevraagde 24 barrières zou bestellen. ISR INNOVATIONS antwoordde dat het dezelfde stuksprijs zou aanhouden als de bestelling vóór eind 2018 in één keer geplaatst werd. Op 12 december 2018 gunde het college de opdracht aan ISR INNOVATIONS voor 36 barrières en 3 boxen voor €29.400 excl. btw — net onder de drempel van €30.000. PITAGONE diende op 31 december 2018 een UDN-vordering in en wierp op dat de gemeente de mededinging had verbroken: had men haar dezelfde vraag gesteld, had zij haar stuksprijs verlaagd onder die van ISR. De gemeente verweerde zich met twee argumenten: (1) ISR had zijn prijs niet verlaagd dus PITAGONE was niet benadeeld, en (2) er is geen bewijs dat PITAGONE écht goedkoper zou geweest zijn. De Raad van State, voorgezeten door Nathalie Van Laer, veegt die verweren van tafel. Eerst de principiële vaststelling: ook voor opdrachten onder €30.000 gelden de beginselen van gelijkheid, niet-discriminatie, transparantie en proportionaliteit (artikelen 3 en 4 van de Wet 17/06/2016). Ja, artikel 29/1 §7 van de Motiveringswet zegt dat de §§1 tot 6 niet van toepassing zijn op marchés de faible montant — maar de decisie moet nog steeds gebaseerd zijn op pertinente en aanvaardbare motieven en moet voldoen aan de algemene Motiveringswet van 29 juli 1991. Het verdient zelfs des te meer precisie omdat er meer beoordelingsmarge is. En dan de kern: 'Une telle négociation sur le prix, seul critère d'attribution envisagé par la partie adverse, n'a pas été menée avec la requérante.' Procedurele gelijkheid betekent dat alle inschrijvers dezelfde kansen moeten krijgen om hun offerte te verbeteren — niet dat het resultaat dezelfde moet zijn. Het 'ISR heeft zijn prijs niet verlaagd dus geen voordeel' argument faalt: niets bewijst wat PITAGONE zou geantwoord hebben. Het 'PITAGONE bewijst niet dat zij goedkoper zou zijn' argument keert zich tegen de aanbesteder: het is precies de gemeente die haar de kans heeft ontnomen om dat te tonen. Suspension ordonnée — directe uitvoering. De gemeente moet ofwel de procedure overdoen, ofwel een nieuwe gemotiveerde gunningsbeslissing nemen waarbij beide inschrijvers dezelfde vraag krijgen.
Waarom doet dit ertoe?
Veel aanbesteders behandelen opdrachten onder €30.000 als een vrijhaven: weinig formaliteiten, drie offertes opvragen volstaat, daarna kies je. Dat is fout. De drempel beperkt enkel de plaatsingsregels (Titel II) — niet de basisbeginselen van het recht. Wie na opening van de offertes met één inschrijver onderhandelt over volume, levertermijn of prijs, moet hetzelfde voorstellen aan iedereen die regelmatig is. Voor inschrijvers: als je achteraf hoort dat een concurrent een aangepaste prijs of volume kreeg voorgelegd, is dat een sterk middel — ook als die concurrent niets veranderde. De Raad oordeelt over procedurele kansen, niet over uitkomsten. Voor aanbesteders: de €30k-drempel is geen excuus om de moeilijke vraag te vermijden. Wil je een groter volume bestellen aan dezelfde stuksprijs, vraag het schriftelijk aan álle regelmatige inschrijvers met dezelfde deadline. Anders riskeer je een schorsing met directe uitvoering, drie weken voor de levering moest beginnen.
De les
Als je na opening van de offertes wil weten wat een inschrijver zou doen bij een aangepast volume, leveringsdatum of bestelmodaliteit: vraag het aan állen, niet aan één. Ook bij marchés de faible montant. Ook als de adjudicataire-pressenti zijn prijs niet aanpast — de procedurele ongelijkheid op zich volstaat om te schorsen.
Te onthouden
- Onder €30.000 (art. 92 Wet 17/06/2016) gelden Titel II-plaatsingsregels niet, maar de basisbeginselen van gelijkheid, transparantie en proportionaliteit wél
- De Motiveringswet van 29 juli 1991 blijft volledig van toepassing — zelfs strenger, omdat de aanbesteder meer beoordelingsmarge heeft
- Onderhandelen na opening met één inschrijver over prijs of volume = procedurele ongelijkheid, ook als die inschrijver zijn prijs niet wijzigt
- Het verweer 'de andere inschrijver zou toch niet goedkoper geweest zijn' faalt — de Raad oordeelt over kansen, niet over uitkomsten
- Een UDN-schorsing onder de €30k-drempel kan, zelfs voor een opdracht van €29.400
Waarop letten
- Een gunningsbeslissing waarin het volume tussen vraag en gunning afwijkt (24 → 36 barrières) zonder dat alle inschrijvers daarover bevraagd zijn
- Een aanbesteder die net onder de €30k-drempel landt na 'aanpassing' van de hoeveelheid — dit zit dichtbij artificieel splitsen of opdrachtwijziging
- Een verslag van offerte-analyse dat zegt 'we hebben onderhandeld' zonder symmetrische bewijsstukken voor de andere inschrijvers
- De redenering 'er was geen voordeel want geen prijswijziging' — dit miskent de procedurele aard van het gelijkheidsbeginsel
Stel jezelf de vraag
Je hebt twee regelmatige offertes voor een opdracht onder €30k. Je vraagt aan de goedkoopste of zij een groter volume aan dezelfde stuksprijs zou leveren. Ze zegt ja. Je gunt aan haar voor de uitgebreide hoeveelheid. Heb je dezelfde vraag schriftelijk gesteld aan de andere inschrijver, met dezelfde deadline, en heb je het antwoord gedocumenteerd in het gunningsverslag? Zo niet: schorsingsrisico, ook al heeft de winnaar zijn prijs niet aangepast.
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →