Een raamovereenkomst van 800.000 euro mag worden gegund aan een aannemer met klasse 2 — als de deelopdrachten elk onder die drempel blijven
De Raad van State verwerpt het schorsingsberoep van TECNOFLEX tegen de gunning aan HOME PERSPECTIVE van een raamovereenkomst voor de vervanging van ramen in de gebouwen van de Haven van Brussel (€324.387 HTVA, totaal €800.000 over 4 jaar): bij een raamovereenkomst wordt de erkenningsklasse beoordeeld bij elke deelopdracht apart, niet op het globale budget — zelfs als de aanbesteder bij de gunning beslist om voor het eerste jaar 400.000 euro vrij te maken.
Wat gebeurde er?
Op 9 maart 2020 publiceert de Haven van Brussel in het Bulletin der Aanbestedingen een opdracht voor een raamovereenkomst voor de vervanging van ramen in de havengebouwen (CSC 1253). Het gaat om een opdracht voor werken in de speciale sectoren (havenactiviteiten), te gunnen via onderhandelingsprocedure met voorafgaande bekendmaking, met een duur van 12 maanden driemaal verlengbaar (totaal 4 jaar), te gunnen op basis van de prijs aan een aannemer van klasse 2 (tot 275.000 euro), categorie D20. Het bestek preciseert dat ‘de afmetingen en het aantal te vervangen ramen nog niet vastliggen en dat de bijgevoegde meetstaat enkel als referentie en voor de vergelijking van de offertes dient’. De werken zelf worden ‘naargelang de behoeften besteld via dienstorders’. Drie offertes worden ingediend. HOME PERSPECTIVE biedt 324.387 euro HTVA en is mieux-disant. TECNOFLEX volgt op een tweede plaats met 402.759,55 euro HTVA — een verschil van 78.372,55 euro HTVA. In zijn rapport van 24 april 2020 vraagt de Haven aan zijn raad van bestuur om de gunning aan HOME PERSPECTIVE goed te keuren én om voor het jaar 2020 het oorspronkelijk voorziene budget van 200.000 euro op te trekken naar 400.000 euro — om dat jaar de 56 ramen in het hoofdkantoor (geraamd op 177.204,60 euro) en 35 ramen in het centrum TIR (geraamd op 86.490 euro) effectief te kunnen vervangen. Het totale budget van de raamovereenkomst over 4 jaar blijft 800.000 euro. De raad van bestuur stemt op dezelfde dag in. TECNOFLEX trekt naar de Raad van State in extreme urgentie. Twee centrale grieven. Eerst: HOME PERSPECTIVE beschikt enkel over een klasse-2-erkenning (max. 275.000 euro), maar de Haven gunt feitelijk een opdracht waarvan de eerste schijf alleen al 400.000 euro zou bedragen. Dat is volgens TECNOFLEX een ‘saucissonnage’ van een opdracht boven de drempel: er is in werkelijkheid één enkele bestelling van 400.000 euro voor het jaar 2020, niet meerdere kleinere deelopdrachten. Tweede grief: het bestek bevat geen indicatie van de duur of het globale budget van de raamovereenkomst — TECNOFLEX zou met die informatie tot 8% korting hebben kunnen geven. De Raad van State volgt geen van beide. Bij een raamovereenkomst geldt het beginsel dat de naleving van de erkenningsregels per deelopdracht wordt beoordeeld, op het ogenblik dat die deelopdracht wordt gesloten. Wel moet de aanbesteder bij de gunning van de raamovereenkomst zelf nagaan of de gekozen partner ‘redelijkerwijze’ over de vereiste erkenning zal beschikken voor de te verwachten deelopdrachten. Hier had de Haven dat onderzocht: de raming van de drie afzonderlijke werven voor 2020 (€177.204,60 + €86.490 + €8.430 reserve) blijft telkens onder de klasse-2-drempel van 275.000 euro, en het totaal blijft ruim onder de cumulatieplafond van 2.200.000 euro voor gelijktijdig uit te voeren opdrachten. De budgetbeslissing van 400.000 euro is volgens de Raad geen ‘bestelling’ in de zin van een gunning van een deelopdracht, maar een louter interne budgettaire maatregel. Dat de specificaties van de ramen aan het hoofdkantoor verschillen van die in het centrum TIR rechtvaardigt bovendien dat het twee aparte deelopdrachten zullen worden, geen één samengevoegde bestelling. Wat de transparantie betreft: de duur van de raamovereenkomst (12 maanden ×3) stond gewoon in het avis de marché. Voor de speciale sectoren met Belgische bekendmaking (zoals hier) verplicht geen enkele bepaling om het globale geraamde budget vooraf aan de inschrijvers mee te delen. Bovendien zou een korting van 8% (= ±€32.220) het verschil van €78.372 tussen TECNOFLEX en HOME PERSPECTIVE niet hebben overbrugd. De vordering tot schorsing wordt verworpen, met een rechtsplegingsvergoeding van 700 euro voor de Haven.
Waarom doet dit ertoe?
Veel aannemers in de bouwsector zien een raamovereenkomst van 800.000 euro en concluderen automatisch: alleen klasse 4 (vanaf 500.000 euro) komt in aanmerking. Dit arrest leert dat die rekensom verkeerd is. Beslissend is wat er per individuele deelopdracht wordt besteld — niet het globale plafond. Dat opent twee fronten. Voor de winnende aannemer met een lagere klasse: u kunt mee bieden op een ogenschijnlijk grote raamovereenkomst, op voorwaarde dat de aanbesteder kan aantonen dat de te verwachten deelopdrachten elk onder uw drempel blijven. Voor de tweede gerangschikte die zich onrechtmatig benadeeld voelt: aantonen dat er sprake is van een artificiële opsplitsing (‘saucissonnage’) is moeilijk wanneer de werken technisch verschillen of in afzonderlijke ordres de service worden besteld. Het andere vaak voorkomende verwijt — geen opgave van het globale budget — moet worden onderbouwd met een berekening: u moet aantonen welke andere offerte u zou hebben ingediend en dat die offerte tot een andere uitkomst zou hebben geleid. Een hypothetische korting van 8% die het puntenverschil niet overbrugt, telt niet.
De les
Als u zich tegen een gunning van een raamovereenkomst wil verzetten op basis van ‘onvoldoende erkenningsklasse’, doe dan eerst de meetstaat-oefening. Splits de werkelijk verwachte deelopdrachten op (gebouw per gebouw, fase per fase, jaar per jaar) en kijk of elk van die deelopdrachten boven de drempel van de winnende klasse uitkomt. Lukt dat niet, dan slaagt het middel niet — ook al lijkt het globale budget hoog. En als u wil aanvoeren dat het ontbreken van een budget-indicatie u heeft benadeeld, becijfer dan exact: hoeveel korting zou u hebben gegeven, en zou dat het verschil met de winnaar hebben overbrugd? Een vage stelling ‘ik had goedkoper geboden’ is voor de Raad onvoldoende.
Te onthouden
- Bij een raamovereenkomst wordt de erkenningsklasse beoordeeld per deelopdracht, niet op het globaal budget
- De aanbesteder moet wel bij de gunning van de raamovereenkomst zelf nagaan of de winnaar redelijkerwijze over de vereiste klasse zal beschikken voor de te verwachten deelopdrachten
- Een interne budgetbeslissing (vb. ‘we maken voor 2020 400.000 euro vrij’) is geen gunning van een deelopdracht — geen ‘bestelling’ in de zin van de Wet Overheidsopdrachten
- Het cumulatieplafond per klasse (klasse 2 = 2.200.000 euro voor gelijktijdige opdrachten, KB 26/09/1991 art. 3 §3) blijft een referentiepunt voor de geloofwaardigheid van de erkenningstoets
- Het globale geraamde budget hoeft niet vooraf aan inschrijvers te worden gecommuniceerd voor opdrachten in de speciale sectoren met Belgische bekendmaking — duur en eerste klasse-eis volstaan
Waarop letten
- Avis de marché met klasse-2-eis maar globaal budget veel hoger dan 275.000 euro — vraag onmiddellijk een raming per deelopdracht of per jaar
- Werken aan verschillende gebouwen of sites met technisch verschillende specificaties — bemoeilijkt later het ‘saucissonnage’-verwijt
- Beslissing van de raad van bestuur die ‘autoriseert’ om voor X jaar Y euro te besteden — let op: dit is een interne budgetmaatregel, niet automatisch een deelopdrachtgunning
- Argument ‘ik had korting gegeven als ik het totaal budget kende’ — moet getalsmatig worden onderbouwd, anders niet ontvankelijk
- Procedure d’extrême urgence ingediend tijdens corona-uitstelregelingen (KB nr. 12 van 21/04/2020): termijnen blijven gelden maar via geschreven procedure
Stel jezelf de vraag
U dient een offerte in voor een raamovereenkomst en uw klasse-erkenning ligt onder het globale budget. Stel uzelf drie vragen: (1) bestaat er in het bestek of de toelichting een raming per deelopdracht of per jaar, en blijft elke schijf onder mijn drempel? (2) zit het cumulatieplafond voor gelijktijdig uit te voeren opdrachten (klasse 2 = 2.200.000 euro, klasse 3 = 3.300.000 euro, enz.) niet onder druk gezien de aangekondigde uitvoeringsplanning? (3) zijn de werken technisch homogeen genoeg dat ze artificieel kunnen lijken opgesplitst? Antwoord op alle drie ‘ja’ → verdedigbare positie. Antwoord op één ‘nee’ → risico van schorsing of nietigverklaring bij een latere deelopdracht.
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →