Een 'sélection' door een selectiecomité is niet automatisch een aanvechtbare beslissing — wacht op de validatie door het bevoegde orgaan
De Raad van State verklaart het beroep van Step Group en Mimob tegen de selectie van een concurrerend project op de site Prés de Tilff onontvankelijk: een 'décision de sélection' van een paritair selectiecomité is in dit geval slechts een voorbereidende handeling, en de definitieve beslissing van de bevoegde organen bestond nog niet bij het indienen van het verzoekschrift.
Wat gebeurde er?
De gemeente Esneux en het Commissariat général au tourisme (CGT) bezitten samen de site 'Prés de Tilff' en willen die verkopen of er een zakelijk recht op vestigen. Op 30 augustus 2018 sluiten ze met de NV IMMOWAL een samenwerkingsovereenkomst om een 'appel à manifestation d'intérêt' (AMI) te lanceren — uitdrukkelijk geen overheidsopdracht, want de overheid betaalt geen prijs aan de kandidaten en bepaalt geen behoefte. Wel gelden de algemene rechtsbeginselen van publiciteit, transparantie en gelijke behandeling. Vijf kandidaturen worden ingediend. Op 6 september 2019 nodigt het selectiecomité — paritair samengesteld uit vertegenwoordigers van de gemeente en van het CGT/IMMOWAL — twee finalisten uit voor onderhandelingen over de prijs: het tijdelijk verband Step Group/Mimob, en het tweetal Carlier/Simonon. Step Group/Mimob biedt geen verbeterde prijs aan; Carlier/Simonon dient op 13 september een nieuw prijsvoorstel in. Op 17 oktober 2019 selecteert het selectiecomité unaniem het project van Carlier/Simonon. IMMOWAL deelt aan Step Group/Mimob mee bij brief van 23 oktober 2019: 'le Comité de sélection réuni le 17 octobre dernier a décidé à l'unanimité de ne pas sélectionner votre projet'. Op 28 oktober 2019 ontvangen de verzoeksters de gemotiveerde 'décision de sélection de projet'. Step Group/Mimob dient op 23 december 2019 een vordering tot annulatie en schorsing in tegen twee handelingen: de selectiebeslissing van 17 oktober 2019 én een tweede, hypothetische beslissing 'van onbekende datum' waarbij de bevoegde organen het project formeel zouden hebben weerhouden. De verwerende partijen werpen de niet-ontvankelijkheid op: — Eerste handeling (selectiecomitébeslissing): het selectiecomité had geen mandaat om definitief te beslissen. De samenwerkingsovereenkomst en de delegatie aan IMMOWAL hadden enkel betrekking op het 'beheer' van de procedure en de 'analyse en selectie' van de offertes, niet op de toewijzing van een vastgoedrecht. Pas na het rapport van het comité moeten de gemeenteraad van Esneux en de Commissaris-generaal voor toerisme de transactie 'valideren'. Het is dus een louter voorbereidende handeling. — Tweede handeling: bestond niet op het moment van het verzoekschrift. Beide bevoegde organen namen pas op 28 mei 2020 de validatiebeslissing — vijf maanden na indiening. De Raad geeft de verzoeksters één punt: de communicatie was inderdaad ambigu. De brief van IMMOWAL sprak over 'la décision' van het comité, en het document van 28 oktober verwees in de voettekst naar beide aanbestedende partijen, alsof de beslissing rechtstreeks door hen was gevalideerd. Het is begrijpelijk dat de verzoeksters dachten dat er een aanvechtbare beslissing voorlag. Maar het administratief dossier maakt eenduidig dat de selectiebeslissing pas effecten kan sorteren na een formele goedkeuring door de bevoegde organen. Tekenend zijn de brieven van IMMOWAL aan de aanbestedende partijen zelf, waarin gevraagd wordt om hun 'délibération validant l'opération' en hun 'décision officielle validant l'opération' te bezorgen. De verzoeksters hadden dat trouwens ook door: zij vroegen al op 25 november 2019 aan de gemeente Esneux om hun de validatiebeslissing van de gemeenteraad te bezorgen. Resultaat: — Het tweede aangevochten besluit bestond niet op het moment van indiening — voorbarig en dus onontvankelijk. — Het eerste aangevochten besluit is een louter voorbereidende handeling die geen rechtsgevolgen sorteert — geen aanvechtbare administratieve beslissing. De vordering tot annulatie lijkt onontvankelijk; de vordering tot schorsing is dat dan ook. De interventie van Bastien Simonon wordt niet toegelaten (geen apart belang aangetoond), die van Thomas Carlier wel.
Waarom doet dit ertoe?
Dit arrest gaat strikt genomen niet over een overheidsopdracht — het AMI was een vastgoedoperatie. Maar het illustreert een principe dat ook in klassieke aanbestedingsprocedures speelt: niet elke 'beslissing' is aanvechtbaar. Bij gedelegeerde beoordelingscomités, technische jury's of meerlagig georganiseerde aanbesteders moet u nagaan wie het bevoegde orgaan is om definitief te beslissen, en wachten op die beslissing voor u naar de Raad gaat. Te vroeg een vordering instellen tegen een rapport van een nazichtcomité of een advies van een technische werkgroep loopt het risico op niet-ontvankelijkheid wegens voorbarigheid. Tegelijk leert dit arrest dat dubbelzinnige communicatie vanwege de aanbesteder de termijnen niet automatisch verlengt — u moet zelf de juridische status van de mededeling beoordelen.
De les
Als u een mededeling krijgt dat 'het comité' of 'de jury' uw kandidatuur niet heeft weerhouden, vraag u dan eerst af: heeft dit orgaan beslissingsbevoegdheid, of is het een advies aan een hoger orgaan? Vraag schriftelijk aan de aanbesteder welke beslissing definitief is en op welke datum die genomen werd of zal worden. Pas wanneer het bevoegde orgaan (gemeenteraad, raad van bestuur, directiecomité van de aanbestedende dienst) heeft beslist, hebt u een aanvechtbare administratieve handeling. Tegelijk moet u de termijn voor schorsing of annulatie wel respecteren — informeer dus tijdig en verzeker u ervan dat u tijdig bent met de definitieve beslissing.
Te onthouden
- Een appel à manifestation d'intérêt voor de verkoop van overheidsvastgoed valt niet onder de overheidsopdrachtenwetgeving, maar wel onder de algemene beginselen publiciteit, transparantie en gelijke behandeling
- Een 'beslissing' van een paritair selectiecomité zonder beslissingsmandaat is een voorbereidende handeling, niet een aanvechtbare administratieve handeling
- Een vordering tegen een nog niet bestaande beslissing is voorbarig en onontvankelijk — zelfs als de beslissing voorzienbaar is
- Ambigu communiceren door de aanbesteder verlengt de termijnen niet automatisch — de verzoeker moet zelf de juridische status beoordelen
- Vraag tijdig schriftelijk aan de aanbesteder of er een formele goedkeuringsbeslissing van een hoger orgaan moet komen, en op welke datum
Waarop letten
- Brieven met vermeldingen als 'le comité a décidé' of 'le jury a sélectionné' zonder verwijzing naar een formele goedkeuring — vaak voorbereidende handelingen
- Voettekst of headers waarin meerdere overheden of organen vermeld worden, die suggereren dat een beslissing al is gevalideerd terwijl dat niet zo is — let op die ambiguïteit
- Procedures waar een NV (zoals IMMOWAL hier) of een andere derde de communicatie beheert namens meerdere overheden — vraag uitdrukkelijk wie de uiteindelijke beslissing neemt en wanneer
- AMI-documenten met clausules zoals 'le vendeur se réserve le droit de ne rien conclure' — die bevestigen dat tussentijdse selectiebeslissingen niet bindend zijn
Stel jezelf de vraag
Heeft u een afwijzingsbrief gekregen die spreekt van een 'beslissing' van een comité, een jury of een werkgroep? Check (1) wie ondertekent — een gedelegeerd uitvoerder of het bevoegde orgaan? (2) staat in het bestek/AMI welk orgaan formeel beslist? (3) verwijst de brief expliciet naar een gemeenteraadsbesluit, raadsbesluit of directiebesluit? Als de eerste twee duidelijk wijzen op een tussenstap en de derde ontbreekt: u kijkt waarschijnlijk naar een voorbereidende handeling. Wacht op de definitieve beslissing voor u een UDN-vordering of annulatieberoep instelt — anders dreigt onontvankelijkheid wegens voorbarigheid.
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →