Twee verschillende referenties, twee identieke scores: dat moet je kunnen uitleggen
De Raad van State schorst de gunning omdat Idelux aan een referentie van 134 plaatsen én een referentie van 156 plaatsen exact dezelfde score (5/5) gaf, zonder enige uitleg — en omdat een verschil in dat ene subsubcriterium net groot genoeg was om de winnaar te wijzigen.
Wat gebeurde er?
Idelux Développement, de intercommunale voor economische ontwikkeling van de provincie Luxemburg, had een ontwerpopdracht uitgeschreven voor de bouw van een planetarium op de site van het Euro Space Center in Transinne. Het bestek beschreef het verwachte planetarium als '10K – 3D – 150 personnes' en preciseerde dat het gebouw '500 m² accolé à l'Euro Space Center pour accueillir jusqu'à 150 visiteurs' moest worden. Vier offertes werden ingediend; de opdracht ging op 8 september 2023 naar SCRL Alinéa Ter. SRL Nové Architectes was tweede met 90,5 punten tegen 93,78 punten — een verschil van 3,28 punten. Het eerste gunningscriterium ('Expertise en planétarium ou salles audiovisuelles', 30 punten) werd opgesplitst in twee subcriteria van 15 punten elk, en het tweede subcriterium ('complexité') werd verder opgesplitst in drie elementen van 5 punten: '10K', '3D' en 'jusqu'à 150 places'. De kritische gegevens: Nové had als referentie een planetarium met 156 plaatsen voorgelegd; Alinéa Ter had 'La Coupole' voorgelegd, een planetarium met slechts 134 plaatsen. Beide kregen 5/5 voor het subsubcriterium 'jusqu'à 150 places'. De volledige motivering in het analyseverslag voor dat subcriterium: 'Davantage de points sont attribués aux références liées à des planétariums plutôt qu'à des salles audiovisuelles. Les salles audiovisuelles ont 50 % des points.' Dat zegt waarom een planetarium meer scoort dan een audiovisuele zaal — maar verklaart niet waarom 134 en 156 plaatsen identiek scoren. In haar nota d'observations probeerde Idelux dat alsnog uit te leggen: 134 'zou dichtbij genoeg' zijn bij het beoogde aantal van 150. De Raad van State noemde dat 'une motivation a posteriori' die niet kan herstellen wat in de gunningsbeslissing zelf onbepaald bleef. Idelux probeerde ook te bewijzen dat het verschil niet doorslaggevend zou zijn: bij een 'règle de trois' (134/150 van het maximum) zou de rangorde niet wijzigen. De Raad verwierp ook dat: het bestek bevat geen 'règle de trois' — die wordt nu pas naar voren geschoven. Met 5 punten op het spel en een gat van 3,28 punten, was het zeer wel mogelijk dat het verschil de winnaar zou wijzigen. Tweede onderdeel van het middel: ernstig. Schorsing toegekend. (Eerste onderdeel — over de opsplitsing van het criterium in subcriteria — werd niet ernstig geacht omdat de formulering met 'ainsi que' redelijk twee subcriteria toelaat.)
Waarom doet dit ertoe?
Voor aanbesteders: u moet niet alleen een methode kiezen, u moet ook in de gunningsbeslissing zelf uitleggen waarom verschillende referenties hetzelfde of verschillend scoren. Een algemene zin als 'planetariums krijgen meer punten dan audiovisuele zalen' is geen voldoende motivering wanneer beide referenties planetariums zijn. Voor inschrijvers: dit is een leerrijk arrest om uw verliezende offerte tegen het licht te houden. Heeft de aanbesteder elk subsubcriterium afzonderlijk gemotiveerd? Hebben twee verschillende referenties dezelfde score gekregen zonder uitleg? Was het verschil tussen u en de winnaar kleiner dan het maximum van één criterium? Dan heeft u een serieuze argumentatiebasis.
De les
Als u in een gunningsbeslissing twee referenties dezelfde score geeft op een specifiek criterium terwijl ze meetbaar verschillen — bijvoorbeeld 134 versus 156 plaatsen, of 8 versus 12 referenties, of 18 versus 24 maanden ervaring — moet u in de beslissing zelf uitleggen waarom. 'Beide voldoen' volstaat niet wanneer een verschil zichtbaar is. Een uitleg in de nota d'observations heelt dit niet: de Raad van State beoordeelt de motivering op het ogenblik dat de beslissing genomen werd.
Te onthouden
- Identieke scores op een meetbaar verschil moeten in de gunningsbeslissing zelf worden uitgelegd.
- Een 'règle de trois' (proportionele toepassing) die niet in het bestek staat, mag niet pas in de note d'observations worden uitgevonden.
- Een motivering die in de procedure achteraf wordt aangevuld, herstelt geen ontoereikende oorspronkelijke motivering.
- Wanneer een subsubcriterium 5 punten waard is en het verschil tussen winnaar en verliezer 3,28 punten bedraagt, is uw beoordeling bewijsmateriaal voor of tegen een schorsing.
- De formulering 'ainsi que' in een bestek is dubbelzinnig: ze laat redelijke interpretatieruimte voor opsplitsing in subcriteria — maar maakt het bestek wel kwetsbaar voor kritiek.
Waarop letten
- Twee inschrijvers met meetbaar verschillende referenties die toch dezelfde puntenscore krijgen op één criterium — zonder dat de beslissing uitlegt waarom.
- Motiveringen die uitsluitend bestaan uit zinnen als 'voldoet aan het criterium' of 'l'offre rencontre le critère' zonder cijfers, vergelijking of verantwoording.
- Subcriteria die in de evaluatie verschijnen zonder dat ze in het bestek expliciet werden aangekondigd of waaraan een puntenverhouding wordt toegekend die niet in het bestek staat.
- De totale puntenkloof tussen de winnaar en de tweede inschrijver: als die kleiner is dan de maximumpunten van een betwist criterium, is uw beslissing kwetsbaar.
Stel jezelf de vraag
Bekijk uw laatste gunningsbeslissing. Voor elk subsubcriterium met een puntenschaal: heeft u in het verslag uitgelegd wáárom inschrijver A en B die specifieke score kregen — of staat er enkel 'voldoet' / 'voldoet zeer goed'? Vergelijk twee inschrijvers met meetbaar verschillende referenties: krijgen ze toch dezelfde score? Dan moet ergens in de motivering staan waarom dat verschil voor u niet doorweegt.
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →