Lage prijzen bevragen mag niet beperkt blijven tot cijfers — je moet ook de naleving van milieu-, sociaal- en arbeidsrecht controleren
De Raad van State schorst de gunning aan Vanheede Propreté van een afvalophalingsopdracht van 25 miljoen euro omdat Intradel, nadat zij de prijzen als verdacht laag had beschouwd, enkel verwees naar attesten in de offerte en nooit concreet verifieerde of de lage prijzen verenigbaar waren met milieu-, sociaal- en arbeidswetgeving.
Wat gebeurde er?
Intradel, de Luikse intercommunale voor afvalverwerking, schreef opdracht 22/38/INT uit voor de ophaling van huishoudelijk en gelijkgesteld afval op haar grondgebied, verdeeld in meerdere loten. Remondis Belgien diende een offerte in voor Lot 3 (zone C1), maar Intradel gunde het lot op 28 maart 2024 aan Vanheede Propreté voor 20.599.113,92 € HTVA (24.924.927,84 € TVAC). Remondis vroeg UDN-schorsing op 19 april 2024. De feiten zijn bijzonder omdat Intradel zélf de prijzen van Vanheede verdacht vond: bij het opvragen van meervoudige loten (C1 en C2 samen) bleek Vanheede's offerte voor Lot C1 ongeveer 18% onder het gemiddelde van de ramingen te zitten, en voor Lot C2 zelfs 25%. Op 23 februari 2024 stuurde Intradel daarom een e-mail naar Vanheede met de vraag om prijsverantwoording op basis van artikel 36 KB 18/04/2017. Belangrijk: Intradel vroeg uitdrukkelijk om justificaties die betrekking hebben op 'le respect des obligations dans les domaines du droit environnemental, social et du travail, en ce compris les obligations applicables en matière de bien-être, de salaires et de sécurité sociale'. Vanheede antwoordde op 5 maart 2024. Wat het milieu-, sociaal- en arbeidsrechtelijk luik betreft, verwees Vanheede louter naar documenten die reeds bij de offerte zaten: uittreksels uit het strafregister, RSZ-attesten, fiscale attesten en transportvergunningen. Verder bevatte de brief uitleg over Vanheede's ervaring met Intradel, de know-how opgebouwd over jaren van gelijkaardige opdrachten, en technische argumenten over voertuigcapaciteit en lokale planning. In haar gunningsverslag noteerde Intradel: 'Les justifications fournies sont jugées convaincantes par le pouvoir adjudicateur. De plus, les prix remis par Vanheede Propreté sont cohérents par rapport à l'estimation du marché'. Bij navraag tijdens de procedure bevestigde Intradel dat er géén andere schriftelijke analyse bestond dan deze beknopte vaststelling. De Raad oordeelt dat het middel serieus is. Artikel 36, §2, vierde lid KB 18/04/2017 verplicht de aanbesteder om, wanneer hij prijzen abnormaal laag acht, uitdrukkelijk justificaties op te vragen over de naleving van milieu-, sociaal- en arbeidsrecht. Intradel heeft dat correct gedaan. Maar: Vanheede's antwoord — een simpele verwijzing naar attesten in de offerte — legt niet uit waarom die attesten zouden aantonen dat de lage prijs verenigbaar is met die verplichtingen. En cruciaal: de motivering van de gunningsbeslissing (via het analyseverslag waarnaar ze verwijst) bevat géén element dat toont waarom Intradel die justificatie aanvaardbaar vond. Uit die motivering valt evenmin af te leiden dat Intradel het volledige en gedetailleerde onderzoek heeft gevoerd waartoe zij verplicht was op het specifieke aspect milieu/sociaal/arbeidsrecht. Schorsing bevolen, met onmiddellijke uitvoering. De belangenafweging valt in Remondis' voordeel uit: Intradel wees zelf geen negatieve gevolgen van de schorsing aan die de voordelen zouden overtreffen.
Waarom doet dit ertoe?
Dit arrest verplicht aanbesteders om de verificatie van abnormaal lage prijzen niét te beperken tot cijferwerk. Het milieu-, sociaal- en arbeidsrechtelijke luik van artikel 36, §2, vierde lid KB 18/04/2017 is géén formaliteit: de aanbesteder moet uitdrukkelijk nagaan of de lage prijs verenigbaar is met loonkosten, sociale zekerheid, welzijn op het werk en milieuregels. Een simpele verwijzing naar RSZ- en fiscale attesten volstaat niet — die attesten bewijzen alleen dat de onderneming niet in overtreding is op dat moment, niet dat de aangeboden prijs economisch houdbaar is binnen de wettelijke kaders. Voor bid managers die verliezen aan een concurrent met een opvallend lage prijs in arbeidsintensieve opdrachten (afvalophaling, schoonmaak, beveiliging, onderhoud): dit is een krachtig middel.
De les
Als uw concurrent een opdracht wint met een prijs die merkelijk onder de raming of uw eigen prijs zit, en de opdracht arbeidsintensief is: vraag het volledige gunningsverslag op én de e-mailwisseling waarin justificaties zijn opgevraagd. Check of de aanbesteder expliciet gevraagd heeft naar naleving van milieu-, sociaal- en arbeidsrecht. Check of het antwoord meer bevat dan een verwijzing naar RSZ- en fiscale attesten. Check of de motivering van de beslissing concreet uitlegt waarom die justificaties aanvaardbaar waren. Ontbreekt één van die stappen — schorsingsmiddel.
Te onthouden
- Artikel 36, §2, lid 4 KB 18/04/2017 verplicht de aanbesteder om bij abnormaal lage prijzen uitdrukkelijk naleving van milieu-, sociaal- en arbeidsrecht te verifiëren
- Een simpele verwijzing naar RSZ-attesten, fiscale attesten of uittreksels strafregister volstaat niet als justificatie — die tonen alleen administratieve regelmaat, geen economische houdbaarheid van de prijs
- De gunningsmotivering moet concreet uitleggen waarom de justificaties aanvaardbaar werden geacht — geen lege formule zoals 'les justifications fournies sont jugées convaincantes'
- Als de aanbesteder in haar interne analyse zelf constateert dat de prijs verdacht laag is en om justificaties vraagt, heeft zij een verhoogde motiveringsplicht bij het aanvaarden van de antwoorden
- De controleplicht bestaat niet enkel bij klassiek abnormale prijzen ten opzichte van de raming, maar óók wanneer de aanbesteder kiest voor een gemiddelde-offerte-vergelijking over meerdere loten
Waarop letten
- Een winnende offerte die substantieel onder de gemiddelden of de raming zit in een arbeidsintensieve sector
- Prijsjustificaties die beperkt blijven tot het opsommen van attesten die reeds bij de offerte zaten
- Gunningsmotiveringen die lege waardeoordelen bevatten ('justifications convaincantes', 'cohérents avec l'estimation') zonder concrete onderbouwing
- Ontbrekende schriftelijke analyse buiten het gunningsverslag — een teken dat de aanbesteder geen echt onderzoek heeft gevoerd
Stel jezelf de vraag
Is de winnende prijs meer dan 15% onder de raming of onder het gemiddelde van de offertes? Betreft het een arbeidsintensieve opdracht (ophaling, schoonmaak, bewaking, onderhoud, personeelsdiensten)? Heeft de aanbesteder expliciet om justificaties gevraagd over milieu-, sociaal- en arbeidsrecht (art. 36, §2, lid 4)? Is het antwoord van de winnaar op dat specifieke punt méér dan een lijst attesten? Bevat de gunningsmotivering een concrete beoordeling van dat antwoord? Drie keer nee bij de laatste vragen = reële kans op schorsing.
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →