De borgtochtclausule verklapt de raming van de aanbesteder — klagen dat je ze niet kende is zinloos
De Raad van State verwerpt het beroep: een ereloonpercentage is een geldige prijsopgave, en wie beweert dat het geraamde uitvoeringsbedrag niet werd meegedeeld terwijl dat perfect afleidbaar is uit de borgtocht in het bestek, spreekt zichzelf tegen.
Wat gebeurde er?
De gemeente Edegem schreef in 2024 een raamovereenkomst uit voor studieopdrachten (bouwkunde, gebouwtechnieken, stabiliteit, omgevingsaanleg, werken in regie) — vijf percelen, bestek 2024-095. Het betreft een 'opdracht tegen prijslijst' met twee gunningscriteria: prijs (50 punten) en plan van aanpak (50 punten). Per perceel werd één opdrachtnemer aangeduid voor een looptijd van 48 maanden, zonder exclusiviteit. De inventaris vermeldt voor de studiepercelen slechts één post: 'ereloonpercentage'. Inschrijvers moesten dus een percentage opgeven dat later zou worden toegepast op het effectieve uitvoeringsbedrag per afroep. Voor perceel 2 (gebouwtechnieken) dienden vier inschrijvers een offerte in: BV D 9,00 %, AG 11,00 %, EE 12,00 % en Arcade Engineering 15,13 %. Voor perceel 3 (stabiliteit) drie inschrijvers: BV DE 5,00 %, EE 10,00 %, Arcade 12,16 %. Op het plan van aanpak kregen alle inschrijvers dezelfde 45/50 punten. De laagste prijs won dus mechanisch. Eindscores: in perceel 2 eindigde Arcade met 74,74/100 (laatste plaats); in perceel 3 met 65,56/100 (ook laatste). Arcade trok naar de Raad van State in UDN met één middel in twee onderdelen. Eerste onderdeel: de aanbesteder heeft het geraamde uitvoeringsbedrag niet meegedeeld — het bedrag waarop het ereloonpercentage moest worden toegepast. Zonder dat referentiepunt kunnen er alleen percentages worden vergeleken, geen 'daadwerkelijke prijzen'. Dat zou strijdig zijn met artikel 81 WOHO en met het forfaitair beginsel van artikel 9. Arcade verwees naar de richtschalen van de Koninklijke Vlaamse Ingenieursvereniging, die degressief zijn: naarmate de uitvoeringskost stijgt, daalt het percentage. Dus weten hoe groot de opdracht is, is essentieel om een goed percentage op te geven. Tweede onderdeel: het bestek kwalificeert de opdracht als 'opdracht tegen prijslijst' (art. 2, 4° KB 18/04/2017: 'eenheidsprijzen voor de verschillende posten zijn forfaitair'). Maar er was geen eenheidsprijs gevraagd, alleen een percentage. Dus de prijsvaststelling was niet regelmatig. De Raad van State verwerpt beide onderdelen. Voor het eerste onderdeel: een percentage drukt een verhouding uit tussen deel en geheel, toegepast op het uitvoeringsbedrag levert dat een 'effectieve' prijs op. Prima facie verschilt een percentage niet wezenlijk van een in geld uitgedrukte prijs. Bovendien is het percentage constant ongeacht het uiteindelijke uitvoeringsbedrag — vergelijken van de offertes is probleemloos mogelijk. En dan de scherpste overweging: Arcade spreekt zichzelf tegen. In hetzelfde middelonderdeel argumenteert ze eerst dat het geraamde bedrag niet werd meegedeeld en vervolgens dat het 'wél afgeleid kan worden' uit artikel 2.4 van het bestek. Die clausule bepaalde de borgtocht op '3% van het geraamde bedrag van het perceel, afgerond naar het hogere tiental'. Voor perceel 2 bedroeg de borgtocht €3.750 → geraamd bedrag €125.000; voor perceel 3 bedroeg de borgtocht €1.720 → geraamd bedrag €57.333,33. Arcade erkent zelfs dat 'dit wordt bevestigd in de bestreden beslissing'. De Raad: 'Gewis kon de verwerende partij de geraamde bedragen meer uitdrukkelijk in het bestek of de aankondiging hebben opgenomen. Evenwel laat de verzoekende partij … niet verstaan waarom het feit dat dit niet is gebeurd, haar zou hebben benadeeld.' Als professionele speler kon Arcade met een eenvoudige rekenoefening het bedrag afleiden. Bovendien beweert ze niet dat ze bij haar eigen offerte van andere bedragen zou zijn uitgegaan. Geen concreet nadeel. Voor het tweede onderdeel: als een percentage prima facie niet wezenlijk verschilt van een prijs, staat niets de kwalificatie als 'opdracht tegen prijslijst' in de weg. UDN verworpen, Arcade veroordeeld in de kosten.
Waarom doet dit ertoe?
Dit arrest leert twee dingen die elke bid manager moet internaliseren. Eerste: besteksclausules zijn geen silo's. De borgtocht-clausule, de ramingen, de beschrijvingen — ze lekken vaak kritieke informatie die ergens anders in het bestek niet expliciet is opgenomen. Als je het bestek leest alsof je een puzzel in elkaar zet, vind je de ontbrekende informatie vaak wél. En tweede: de Raad van State kijkt streng naar het belangvereiste. Klagen dat je iets 'niet wist' terwijl je in hetzelfde document aantoont dat je het wél kon afleiden, ondermijnt je eigen middel. En klagen zonder concreet aan te tonen welk nadeel je leed ('ik zou een ander percentage hebben opgegeven als ik had geweten dat …') maakt je beroep zonder belang. Ook interessant: ereloonpercentages zijn een valide vorm van prijsopgave bij studieopdrachten, zelfs in een opdracht tegen prijslijst. Dit is gangbaar in raamovereenkomsten voor architecten en ingenieurs, en dit arrest bevestigt dat die praktijk het forfaitair beginsel en art. 81 respecteert.
De les
Lees elk bestek eerst als een informatiebron: welke cijfers (borgtocht, verzekeringsbedragen, opleveringsfrequenties, raming van vermoedelijke hoeveelheden) verklappen de orde van grootte van de opdracht? Als je gaat bieden op een ereloonpercentage zonder expliciet uitvoeringsbedrag, doe dan de omgekeerde rekenoefening vóór je je offerte opstelt — en zeker vóór je een beroep overweegt. En als je de informatie écht niet kunt afleiden, stel dan tijdens de vragenronde een expliciete vraag aan de aanbesteder. Klagen 'ik wist het niet' na de gunning is te laat.
Te onthouden
- Een ereloonpercentage is een volwaardige prijsopgave — prima facie niet wezenlijk anders dan een bedrag in euro
- Een opdracht tegen prijslijst kan geldig zijn ook als alleen een percentage wordt gevraagd
- Geraamde uitvoeringsbedragen moeten niet letterlijk in het bestek staan als ze afleidbaar zijn uit andere clausules
- De borgtochtclausule '3% van het geraamd bedrag' verklapt de raming — lees ze altijd als informatiebron
- Klagen over informatietekort vereist bewijs van concreet nadeel — abstracte schending volstaat niet
- Je middel strandt als je in hetzelfde verzoekschrift aantoont dat je de informatie wél kon afleiden
Waarop letten
- Besteksclausules die cijfers bevatten (borgtocht als % van raming, verzekeringsdrempels, referentievolumes) — lees ze als lekken van de raming
- Bestekken die enkel een ereloonpercentage vragen zonder uitvoeringsbedrag — bereken zelf via de borgtocht en documenteer je aanname
- Ereloontarieven die sterk afwijken van concurrentiebieders (Arcade 15 % vs. winnaar 9 %) — kan wijzen op foute inschatting van de opdrachtgrootte
- Raamovereenkomsten zonder exclusiviteit — geen omzetgarantie, je percentage moet dus marktconform blijven op elk volume
Stel jezelf de vraag
Als je een bestek leest met ereloonpercentage als enige prijsopgave: kan je via de borgtocht, verzekeringsbedragen of referentievolumes de geraamde opdrachtwaarde berekenen? Zo ja, bouw die schatting in je offerte. Zo niet, stel de vraag tijdens de vragenronde, niet na de gunning.
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →