Een opdracht van beperkte waarde? Dan moet je raming op papier staan vóór je lanceert — anders valt de gunning als een kaartenhuisje in elkaar
Bpost gunde zonder bekendmaking een 'opdracht van beperkte waarde' voor mutsen met LED-lamp, maar kon geen enkele voorafgaande raming terugvinden in het administratief dossier — de Raad van State vernietigt de gunning definitief via de versnelde procedure.
Wat gebeurde er?
Op 5 september 2024 gunt Bpost — een overheidsbedrijf dat valt onder de regelgeving speciale sectoren — een opdracht voor 'mutsen met LED-lamp' aan Veys Bedrijfskleding BV. Zonder bekendmaking, zonder raadpleging, zonder mededinging. De juridische grondslag: het zou gaan om een 'opdracht van beperkte waarde' (marché de faible montant) onder de drempel van 30.000 euro exclusief btw uit artikel 162 van de wet overheidsopdrachten van 17 juni 2016. Dat regime laat een aanbesteder toe om vrijwel zonder formaliteiten te contracteren — per aanvaarde factuur zelfs. Eén probleem: T-REX SAFETY, een gespecialiseerde SRL uit Brussel, had bij een eerdere Bpost-opdracht (referentie 2023-9-022) voor soortgelijk materiaal nog meegedongen. Nu stelt T-REX vast dat Bpost eenzelfde type fourniture plots via een onderhandse deal heeft weggegeven. Op 13 december 2024 trekt de firma naar de Raad van State: Bpost zou de procedure van 'beperkte waarde' oneigenlijk gebruiken om de mededinging kunstmatig uit te schakelen. Bij arrest nr. 261.778 van 17 december 2024 schorst de VIe kamer de gunning. Het eerste middel — schending van onder meer de artikelen 16 en 162 van de wet overheidsopdrachten en artikel 7 van het KB speciale sectoren van 18 juni 2017 — wordt ernstig bevonden. De motivering is scherp. Artikel 16 van de wet legt een aanbesteder een ramingsplicht op: het bedrag van de opdracht 'moet worden geraamd'. Artikel 7, §3 van het KB speciale sectoren verbiedt een keuze van ramingsmethode 'met de bedoeling om de opdracht te onttrekken aan de bekendmakingsregels'. Wie de uitzondering van 'beperkte waarde' wil inroepen, moet dus minstens één ding kunnen aantonen: dat er vooraf een ramingsmethode is vastgelegd en toegepast, herkenbaar in de stukken van de procedure. Bpost doet dat niet. In haar nota van opmerkingen (punt 70) verwijst ze naar overwegingen die volgens haar rechtvaardigen dat de waarde onder de 30.000 euro bleef. Maar — en hier ligt de kern — die overwegingen zijn pas opgedoken in de procedure voor de Raad van State zelf. In het administratief dossier, dat nochtans het bewijsstuk is van wat de aanbesteder op het moment van de gunning voor ogen had, is geen spoor van een raming te vinden. 'Geen enkel spoor van een raming van de waarde van de betrokken opdracht, voorafgaand aan het lanceren daarvan, kan worden waargenomen' — zo vat de Raad het samen. Bpost dient vervolgens geen verzoek tot voortzetting van de procedure in binnen de dertig dagen na de kennisgeving van het schorsingsarrest. Dan schakelt het auditoraat op 27 januari 2025 de versnelde procedure van artikel 11/2 van de algemene procedureregeling in — de piste die, via artikel 17, §6 van de gecoördineerde wetten op de Raad van State, toelaat om een geschorste beslissing in een korte pennentrek te vernietigen. Bpost probeert begin februari 2025 alsnog een memorie van antwoord te laten gelden, maar die komt buiten termijn en wordt uit het debat geweerd. Op 7 mei 2025 velt de VIe kamer — voorzitter f.f. Florence Piret, griffier Vincent Durieux — het vonnis: de gunningsbeslissing van 5 september 2024 wordt vernietigd. Bpost draagt de kosten, inclusief een rechtsplegingsvergoeding van 770 euro (niet verhoogd, omdat artikel 11/2 de 20%-opslag uitsluit).
Waarom doet dit ertoe?
'Opdrachten van beperkte waarde' (in de wetgeving: marché de faible montant, onder 30.000 euro HTVA) voelen administratief licht aan: geen bekendmaking, geen formele procedure, gewoon een factuur. Daar zit ook het risico. Dit arrest legt de grens vast waarop een aanbesteder die licht wordt ingehaald: zelfs bij die drempelvrije regeling is de ramingsplicht (artikel 16) niet vrijblijvend. Wie geen raming kan aantonen in het dossier, heeft geen dossier. En wie geen dossier heeft, kan bij betwisting de gunning niet rechtvaardigen — ook al zou de opdracht materieel wel degelijk onder de drempel passen. Voor bid managers: dit is een gat in het harnas van de aanbesteder dat je kunt exploiteren. Als je ziet dat een opdracht via 'beperkte waarde' aan een concurrent is toegekend terwijl je eerder bij gelijkaardige opdrachten wel werd gecontacteerd, kan een eenvoudige inzage in het administratief dossier al volstaan: is er vóór de gunning een ramingsmethode vastgelegd? Zo niet, is de gunning aanvechtbaar via schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid. Voor aanbesteders — zeker in speciale sectoren zoals post, water, energie — is de boodschap nog scherper: de interne nota waarin je motiveert waarom een opdracht onder 30.000 euro blijft, is géén formaliteit. Ze is het bewijs zelf dat je niet hebt gekozen om de mededinging te omzeilen.
De les
Als je een opdracht wil lanceren onder het regime 'beperkte waarde' (<30.000 euro HTVA), zorg dan dat vóór de gunning het administratief dossier deze drie zaken bevat: (1) de ramingsmethode die je hebt gekozen, (2) de cijfers waarop je ze hebt toegepast, (3) een korte motivering waarom het resultaat onder de drempel blijft. Achteraf uitleggen voor de Raad van State volstaat niet — de raming moet bestaan op het moment van de gunning, niet pas in de nota van opmerkingen.
Te onthouden
- De drempel van 30.000 euro HTVA ontslaat een aanbesteder niet van de ramingsplicht uit artikel 16 van de wet van 17 juni 2016
- De raming moet terugvindbaar zijn in het administratief dossier vóór de gunning — achteraf motiveren in de procedure is te laat
- In speciale sectoren verbiedt artikel 7, §3 KB 18 juni 2017 expliciet een keuze van ramingsmethode die de opdracht aan de bekendmaking wil onttrekken
- Wie bij een eerdere, vergelijkbare opdracht wél werd geraadpleegd kan zijn procesbelang aantonen wanneer een opvolgende opdracht onderhands wordt gegund
- Na een schorsingsarrest kan de aanbesteder via artikel 17, §6 snel in een vernietiging belanden als hij geen voortzettingsverzoek indient
Waarop letten
- Een gunning 'bij aanvaarde factuur' zonder enig spoor van vooraf berekende waarde in het dossier
- Een ramingsmethode die pas verschijnt in de nota van opmerkingen voor de Raad van State, niet in het administratief dossier
- Een opeenvolging van soortgelijke onderhandse opdrachten bij dezelfde aanbesteder die elk nét onder de drempel blijven — mogelijk een kunstmatige splitsing in de zin van artikel 7, §3
- Een aanbesteder in de speciale sectoren (post, water, energie, vervoer) die de gewone sectoren-redenering over drempels overneemt zonder de strengere regels van het KB 18 juni 2017 toe te passen
Stel jezelf de vraag
Als jouw organisatie een opdracht onderhands gunt als 'van beperkte waarde': staat er in het dossier een document van vóór de gunningsdatum dat de raming expliciet motiveert? Als het enige bewijsstuk de uiteindelijke factuur of bestelbon is — zonder onderbouwing van de gekozen ramingsmethode — dan is de opdracht juridisch kwetsbaar bij elke betwisting.
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →