Electro Belux eist de volle winst op een vernietigde gunning van maaltijdkarren en krijgt niets: wie alles of niets vraagt, kan de kansverlies-vordering niet meer laat bijschuiven
Nadat de Raad van State de gunning van maaltijdverdeelkarren door het OCMW van Binche aan G.B.M. had vernietigd, eiste de afgewezen inschrijver Electro Belux 39.209,80 euro herstelvergoeding als volledige gederfde winst, maar de Raad wees die af omdat haar betoog op feitelijk onjuiste premissen steunde en niet vaststond wie de opdracht bij een correcte beoordeling zou hebben gekregen — en de vordering voor kansverlies die zij pas in haar laatste memorie formuleerde, was te laat, ook al had het OCMW zelf al 6 procent van de offerte aangeboden.
Wat gebeurde er?
Het OCMW van Binche schreef een leveringsopdracht uit voor de aankoop van maaltijdverdeelkarren (warme en koude lijn) voor de Résidence Jeanne Mertens. Op 24 april 2024 gunde het de opdracht aan de NV G.B.M. De BV Electro Belux, een van de inschrijvers, trok naar de Raad van State. Bij arrest nr. 260.309 van 27 juni 2024 schorste de Raad de gunning bij uiterst dringende noodzakelijkheid: de karren van G.B.M. en van de BV Cuisimat weken op meerdere punten af van het bestek — een dak dat niet in inox was, deuren die in open stand buiten het onderstel uitstaken, wielen van 160 mm in plaats van 200 mm, vlakke in plaats van hellende kuipen, en bij Cuisimat bovendien karren met 20 en 24 in plaats van 16 plateaus en een vermogen van 6,4 kW in plaats van maximaal 5,1 kW. Geen van die afwijkingen werd in het verslag van nazicht of in de gunningsbeslissing vermeld. Het OCMW wierp op dat enkel de breedte van de karren een minimale eis was, maar de Raad oordeelde dat ook andere specificaties — onder meer via het vragenforum — dat karakter konden hebben, en dat het aan de aanbesteder toekwam om de afwijkingen eerst zelf te onderzoeken en te kwalificeren. Omdat het OCMW en G.B.M. daarna niet meer reageerden, vernietigde de Raad de gunning bij arrest nr. 262.576 van 11 maart 2025. Op 10 april 2025 vroeg Electro Belux een herstelvergoeding op grond van artikel 11bis van de gecoördineerde wetten. Haar redenering: als haar offerte regelmatig was verklaard, zou zij als eerste gerangschikt zijn en de opdracht hebben gekregen; haar schade was dus geen verloren kans maar de volledige gederfde winst. Ze rekende: offerteprijs 190.636 euro excl. btw, min 7.680 euro onderhoud, geeft 182.956 euro omzet; min 143.746,20 euro aankoopprijs bij de fabrikant, geeft 39.209,80 euro, te vermeerderen met interesten vanaf 8 mei 2024. Het OCMW betwistte het causaal verband: het vernietigingsarrest had nooit gezegd dat de offertes van G.B.M. en Cuisimat moesten worden geweerd. Het gaf hoogstens een kansverlies toe en stelde voor de vergoeding forfaitair te beperken tot 6 procent van de offerte, zijnde 10.976,76 euro excl. btw, omdat de prijs niet het enige gunningscriterium was. Electro Belux hield vast aan de volledige winstderving en vroeg pas in haar laatste memorie, in ondergeschikte orde, 50 procent wegens een ‘uitzonderlijk hoge’ kans. De Raad van State wees de vordering volledig af. Eerst stelde hij vast dat de vordering op kennelijk onjuiste feiten rustte: de vernietigde gunningsbeslissing had de offerte van Electro Belux niet onregelmatig verklaard maar gewoon gerangschikt, noch het verslag van nazicht noch de gunningsbeslissing had haar als eerste gerangschikt, en haar prijs was niet de voordeligste. Vervolgens had het vernietigingsarrest de afwijkingen bij G.B.M. en Cuisimat niet substantieel verklaard; het had enkel gezegd dat het OCMW ze eerst zelf moest kwalificeren. Het was dus onmogelijk te bepalen aan wie de opdracht bij een regelmatige beoordeling zou zijn gegund, zodat de bewering dat Electro Belux de opdracht ‘noodzakelijk’ zou hebben gekregen, niet opging. De subsidiaire vordering voor kansverlies, voor het eerst geformuleerd in de laatste memorie, was een andere vordering dan de oorspronkelijke en werd als laattijdig onontvankelijk verklaard. Electro Belux draagt de kosten: 200 euro rolrecht, 26 euro bijdrage en 770 euro rechtsplegingsvergoeding voor het OCMW.
Waarom doet dit ertoe?
Het arrest toont hoe een gewonnen vernietiging in een schadeprocedure alsnog verloren kan gaan door de manier waarop de vordering is opgebouwd. Electro Belux had een vernietiging op zak en de aanbesteder gaf zelf toe dat er een kans verloren was gegaan — het OCMW bood 6 procent van de offerte. Toch eindigt de zaak op nul euro. De reden is procedureel én inhoudelijk. Inhoudelijk: een vernietiging wegens een gebrekkig onderzoek van concurrerende offertes bewijst niet dat die offertes geweerd moesten worden, en dus ook niet dat de verzoeker de opdracht zou hebben gekregen. Wie dan toch volledige winstderving vordert, moet dat causaal verband zelf hard maken — en hier strookten de feitelijke premissen (eerste plaats, beste prijs, onregelmatig verklaarde offerte) niet met het dossier. Procedureel: de verloren kans is een andere schadepost dan de volledige winstderving, en wie die pas in de laatste memorie inroept, is te laat. Het arrest past in een reeks recente 11bis-arresten waarin de Raad scherp toekijkt op het causaal verband en de kansberekening, en het herinnert eraan dat een herstelvergoeding geen automatisch vervolg is op een vernietiging.
De les
Vraagt u als afgewezen inschrijver een herstelvergoeding na een vernietiging, bouw uw vordering dan van bij het verzoekschrift in lagen op: primair de volledige gederfde winst als u werkelijk kunt aantonen dat u de opdracht zou hebben gekregen, en uitdrukkelijk subsidiair het verlies van een kans, met een onderbouwd percentage. Wat u pas in de laatste memorie toevoegt, telt niet meer. Toets elke feitelijke bewering aan het dossier: wie zegt eerste te zijn gerangschikt of de beste prijs te hebben geboden terwijl de stukken het tegendeel tonen, verliest geloofwaardigheid en zaak. Lees ook goed waarom de gunning werd vernietigd: een motiverings- of onderzoeksgebrek bij concurrenten levert hoogstens een kans op, geen zekerheid. Voor aanbesteders is de les tweeledig: een vernietiging wegens niet-onderzochte afwijkingen van het bestek is vermijdbaar door elke afwijking in het verslag van nazicht te benoemen en te kwalificeren; en in de schadeprocedure loont het om het causaal verband precies te betwisten in plaats van enkel over het bedrag te onderhandelen.
Te onthouden
- Een herstelvergoeding op grond van artikel 11bis vereist dat de schade zonder de vastgestelde onwettigheid niet zou zijn ontstaan; de vernietiging alleen volstaat niet.
- Werd een gunning vernietigd omdat de aanbesteder afwijkingen in concurrerende offertes niet had onderzocht, dan staat daarmee niet vast dat die offertes geweerd moesten worden — en evenmin wie de opdracht zou hebben gekregen.
- Een vordering voor volledige winstderving die steunt op feitelijk onjuiste premissen (eerste rangschikking, beste prijs, een offerte die onregelmatig zou zijn verklaard) wordt afgewezen.
- De vergoeding van een verloren kans is een andere vordering dan de vergoeding van de volledige winstderving; wie ze pas in de laatste memorie formuleert, is laattijdig.
- Het aanbod van de aanbesteder om 6 procent van de offerte (10.976,76 euro) te betalen, verhinderde niet dat de Raad de hele vordering verwierp.
- Electro Belux draagt 200 euro rolrecht, 26 euro bijdrage en 770 euro rechtsplegingsvergoeding.
Waarop letten
- De opbouw van de schadevordering vanaf het verzoekschrift: primair en subsidiair, met cijfers.
- Het verschil tussen een vernietiging wegens een onderzoeks- of motiveringsgebrek en een vaststelling dat een concurrerende offerte onregelmatig is.
- De overeenstemming tussen de feiten in de schadeclaim en de stukken van de plaatsingsprocedure.
- De mogelijkheid dat een minnelijk aanbod van de aanbesteder verloren gaat als de zaak ten gronde wordt beslecht.
Stel jezelf de vraag
Formuleert u in uw verzoekschrift tot herstelvergoeding meteen ook een subsidiaire vordering voor het verlies van een kans, met een onderbouwd percentage? Klopt elke feitelijke premisse van uw schadeclaim — rangschikking, prijs, regelmatigheid van uw offerte — met het verslag van nazicht en de gunningsbeslissing? Hebt u nagegaan of het vernietigingsarrest de concurrerende offertes werkelijk onregelmatig verklaarde, of enkel oordeelde dat de aanbesteder ze nog moest onderzoeken? Rekent u uw gederfde winst op een verdedigbare manier uit (offerteprijs min alle kosten), en kunt u die cijfers met stukken staven? Als aanbesteder: benoemt en kwalificeert uw verslag van nazicht elke afwijking van het bestek in alle offertes, ook bij specificaties die niet als minimale eis in het vet staan?
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →