Zusterbedrijven die elk op een ander perceel inschrijven met identieke prijzen, personeel en lay-out: entente bewezen
De Raad van State verwerpt de vordering tegen de wering van een offerte wegens mededingingsverstorende entente, omdat twee zusterondernemingen uit dezelfde groep hun offertes op verschillende percelen aantoonbaar hadden gecoördineerd — met identieke lay-out, dezelfde contactpersoon, 23 identieke eenheidsprijzen, dezelfde onderaannemers en identieke rekenfouten.
Que s'est-il passé ?
SRL La Sambrienne schreef via een openbare procedure een opdracht voor werken uit voor de energetische renovatie van 189 woningen, verdeeld over twee percelen: perceel 1 (109 woningen in Acoz) en perceel 2 (80 woningen in de cité Follonica in Montignies-sur-Sambre). Het bestek bepaalde dat een inschrijver die op beide percelen inschreef in principe slechts één perceel kon winnen, behalve als er geen andere regelmatige offertes waren. SA Bétons et Matériaux (Bemat) schreef in op perceel 2 en haar zusteronderneming SA Entreprises Gilles Moury op perceel 1. Beide waren dochtervennootschappen (elk voor 99,9%) van dezelfde moedervennootschap Moury Construct, met een gemeenschappelijke bestuurder (G4 Finance SRL). Voor perceel 2 dienden drie inschrijvers een offerte in: Bemat, Dherte en Franki. Bij het onderzoek stelde La Sambrienne een uitvoerige reeks overeenstemmingen vast tussen de offertes van Bemat en Moury: (i) dezelfde indieningsdatum, (ii) dezelfde contactpersoon en identieke e-mailadressen ([email protected] voor beide), (iii) de ondertekenaar van Mourys offerte was in werkelijkheid deviseur bij Bemat, (iv) strikt identieke lay-out, paginaverdeling en opmaak, (v) identieke procuratiedocumenten ondertekend door dezelfde persoon op dezelfde datum, (vi) 23 identieke eenheidsprijzen op de cent nauwkeurig (goed voor 22-32% van de offertebedragen), (vii) identieke rekenfouten in de btw-formules, (viii) de vermelding 'Bemat' in de kolomtitels van Mourys bijlage voor hoeveelheidscorrecties, (ix) de voettekst 'SSM Bemat-Moury' in Bemats offerte, (x) identieke veiligheidsplannen opgesteld door dezelfde veiligheidsadviseur, (xi) dezelfde 24 onderaannemers, (xii) dezelfde derde voor asbestverwijdering met identieke opleidingsattesten, en (xiii) dezelfde persoon die de verplichte werfbezoeken voor beide inschrijvers uitvoerde. La Sambrienne weerde beide offertes op grond van artikel 5, § 2, van de wet overheidsopdrachten en zag af van de gunning van perceel 2 bij gebrek aan regelmatige offertes. Bemat vocht de beslissing aan met drie takken. De eerste tak stelde dat de gelijkenissen louter formeel waren en inherent aan de groepsstructuur. De Raad verwierp dit met verwijzing naar de Communicatie van de Europese Commissie over collusie in overheidsopdrachten (2021/C 91/01) en de gids van de Belgische Mededingingsautoriteit, die vormelijke gelijkenissen uitdrukkelijk aanmerken als pertinente signalen van collusie. De aanwijzingen waren bovendien niet alleen formeel maar ook inhoudelijk: identieke prijzen, dezelfde onderaannemers, gedeeld personeel bij de offertevoorbereidng. Bemat beweerde dat de 23 identieke prijzen voortkwamen uit groepsprijzen voor materialen, maar bewees dit niet en werd ter zitting weersproken doordat de posttitels duidelijk op arbeidsprestaties wezen. De tweede tak stelde dat La Sambrienne perceel 2 aan Bemat had moeten gunnen als enige regelmatige inschrijver, gelet op punt F van het bestek. De Raad verwierp dit: een terecht geweerde offerte geeft geen recht op gunning. De derde tak bekritiseerde de motivering. De Raad oordeelde dat het gedetailleerde analyseverslag — dat integraal deel uitmaakte van de bestreden beslissing — de motieven duidelijk uiteenzette.
Pourquoi c'est important ?
Dit arrest biedt een gedetailleerd staalboek van de indicatoren die een aanbestedende overheid mag gebruiken om een mededingingsverstorende entente tussen verbonden ondernemingen vast te stellen. Vormelijke gelijkenissen — identieke lay-out, dezelfde contactpersoon, gelijke rekenfouten — zijn wél relevante aanwijzingen, naast inhoudelijke elementen zoals identieke prijzen en dezelfde onderaannemers. De Raad verwijst uitdrukkelijk naar de Communicatie van de Europese Commissie (2021/C 91/01) en de gids van de Belgische Mededingingsautoriteit als leidraad voor de detectie van collusie. Het arrest bevestigt ook dat een perceel-per-percel-verdeling tussen zusterondernemingen, in combinatie met gecoördineerde offertes, een verboden entente vormt — zelfs als de ondernemingen beweren dat de gelijkenissen louter uit hun groepsstructuur voortkomen.
La leçon
Als je als verbonden onderneming apart inschrijft op een ander perceel dan je zusterbedrijf, zorg er dan voor dat je offerte volledig onafhankelijk tot stand komt — qua inhoud, opmaak, contactpersonen, onderaannemers en prijzen. Elke overlap is een aanwijzing van coördinatie. En als je wordt geweerd: het argument dat de gelijkenissen 'louter formeel' zijn of voortkomen uit de groepsstructuur, volstaat niet als je het niet concreet bewijst.
Posez-vous la question
Is mijn offerte volledig onafhankelijk opgesteld van die van mijn verbonden onderneming — zonder gedeelde contactpersonen, identieke prijzen, dezelfde onderaannemers of overlappende opmaak?
À propos de cette base de données
Le Conseil d'État (Raad van State) est la plus haute juridiction administrative de Belgique. En matière de marchés publics — de l'attribution d'un contrat à l'exclusion d'un soumissionnaire — le Conseil d'État tranche en dernier ressort. Les arrêts de cette base de données sont résumés par TenderWolf en langage clair, avec des leçons pratiques pour les soumissionnaires et les pouvoirs adjudicateurs. Voir tous les arrêts →