Een diepgaand algemeen prijsonderzoek met gedetailleerde prijstoelichtingen en stavingsstukken kan volstaan om een aanzienlijk lagere prijs als normaal te aanvaarden — zonder dat de overheid verplicht is tot een formeel bijzonder prijsonderzoek over te gaan
De Raad van State verwerpt de vordering tot schorsing van de gunning van een opdracht voor het drukken en couverteren van transactioneel drukwerk voor de FOD Financiën, omdat de aanbestedende overheid — na intrekking van een eerder geschorste gunningsbeslissing — een nieuw en diepgaand algemeen prijsonderzoek heeft gevoerd waarin de gekozen inschrijver zijn aanzienlijk lagere totaal- en eenheidsprijzen gedetailleerd en cijfermatig heeft verantwoord met stavingsstukken, zodat de overheid rechtmatig kon besluiten dat de prijzen normaal waren zonder tot een formeel bijzonder prijsonderzoek over te gaan.
Que s'est-il passé ?
De FOD Financiën schreef via een openbare procedure een opdracht voor diensten uit: het drukken en couverteren van transactioneel drukwerk, als occasionele gezamenlijke opdracht voor de FOD Financiën en andere federale gebruikende partijen (bestek S&L/DA/2024/029). Het bestek voorzag twee gunningscriteria: prijs (95 punten) en ecologisch label voor enveloppen (5 punten). De prijsformule was gebaseerd op zes posten met vermoedelijke hoeveelheden voor vijf jaar, waarvan de post 'Kost van 1000 verzendklare documenten in enveloppen C5/C6' met 18.000 eenheden per jaar de zwaarst wegende was, naast de post 'Drukken van 1000 bladen papier in kleur recto/verso' met 71.000 eenheden. Vier inschrijvers dienden een offerte in. De totaalprijzen van de drie regelmatige offertes bedroegen: nv S.B. 1.385.534,70 euro, nv S.H. 1.831.900,31 euro en nv G.J. 2.180.211,40 euro. De nv S.B. lag meer dan 24% onder de nv S.H. en meer dan 36% onder de nv G.J. Op basis van een eerste gunningsverslag gunde de minister van Financiën de opdracht op 24 december 2024 aan de nv S.B. De nv S.H. vorderde de schorsing en verkreeg die bij arrest nr. 262.309 van 10 februari 2025 — de Raad oordeelde toen dat het algemeen prijsonderzoek op de totaalprijs niet naar behoren was gevoerd. De minister trok de gunningsbeslissing in op 27 februari 2025 en startte een nieuw prijsonderzoek. Bij brief van 13 maart 2025 vroeg de overheid aan alle drie de regelmatige inschrijvers een toelichting over hun totaalprijs en hun eenheidsprijzen voor specifieke posten, met vermelding of die prijzen boven of onder de raming en de gemiddelde eenheidsprijs lagen. De nv S.B. verstrekte op 21 maart 2025 een zeer uitvoerige prijstoelichting met gedetailleerd cijfermateriaal, offertes van toeleveranciers en een onderbouwde uiteenzetting over de efficiëntie van haar productieproces, haar concurrentievoordelen (uitzonderlijke kortingen op clickprijzen, opvang van volumes binnen bestaande capaciteit zonder bijkomende investeringen of aanwervingen), de dalende kosten van C5/C6-enveloppen bij haar toeleverancier (gestaafd met diens offerte), en een vergelijking met een gelijkaardige lopende opdracht bij een andere grote aanbestedende overheid waar zij zelfs lagere prijzen had aangeboden. Op basis van een nieuw gunningsverslag van 7 april 2025 besliste de minister op 21 mei 2025 om de opdracht opnieuw aan de nv S.B. te gunnen. De nv S.H. vorderde opnieuw de schorsing op 10 juni 2025 en voerde twee middelonderdelen aan. In het eerste onderdeel stelde zij dat de totaalprijs van de nv S.B. niet deugdelijk was onderzocht: het prijsonderzoek bleef te vaag, de motivering onsamenhangend, de verwerende partij had de offertes van de toeleveranciers zelf moeten onderzoeken en een ruimer marktonderzoek moeten voeren, en de raming had als alarmsignaal moeten dienen. In het tweede onderdeel stelde zij dat de eenheidsprijs voor de post C5/C6-enveloppen niet specifiek was besproken, dat het gezag van gewijsde van het eerste schorsingsarrest was miskend doordat geen formeel bijzonder prijsonderzoek was gevoerd, en dat het louter bijbrengen van een offerte van een toeleverancier niet volstond. De nv S.B. kwam op 18 juni 2025 vrijwillig tussen. De Raad verwierp beide onderdelen. Over het eerste onderdeel: de tussenkomende partij had een degelijk onderbouwd en gedetailleerd inzicht in de totaalprijs geboden, met concrete bewijsstukken. De overheid mocht op basis daarvan besluiten dat de totaalprijs normaal was. De stelling dat de markt voor enveloppen homogeen is en dat prijzen gelijktijdig stijgen of dalen, werd niet aanvaard — de nv S.B. maakte aannemelijk dat de marktevolutie niet eenduidig was. De verwijzing naar het verslag aan de Koning bij artikel 36 (over het onderzoek van de prijs van een onderaannemer) was niet relevant: die passage kadert in het bijzonder prijsonderzoek en betreft de situatie dat een verantwoording louter uit een winstmarge op een onderaannemersprijs bestaat — wat hier niet het geval was. De raming is een ex-ante inschatting en geen bindend plafond: offertes onder de raming zijn niet daarom alleen al schijnbaar abnormaal. Over het tweede onderdeel: de aanbestedende overheid was vrij om het algemeen prijsonderzoek ab initio te herdoen na intrekking van de eerdere gunningsbeslissing. Er was een nieuw onderzoek gevoerd met een nieuwe bevraging en een nieuwe analyse — het gezag van gewijsde van het eerste schorsingsarrest was niet miskend. De motieven in het gunningsverslag omtrent de kosten van de C5/C6-enveloppen en het couverteren vormden een afdoende motivering, ook al was de post niet onder een afzonderlijke hoofding besproken. De vordering werd verworpen. Staatsraad Patricia De Somere zetelde als waarnemend voorzitter, bijgestaan door griffier Johan Pas. Auditeur Thomas Maes gaf een eensluidend advies.
Pourquoi c'est important ?
Dit arrest verduidelijkt de verhouding tussen het algemeen en het bijzonder prijsonderzoek wanneer een gekozen inschrijver een aanzienlijk lagere prijs aanbiedt. Een groot prijsverschil — hier meer dan 24% onder de tweede inschrijver en ver onder de raming — is doorgaans een aanwijzing van een schijnbaar abnormale prijs, maar niet altijd. Wanneer de aanbestedende overheid in het kader van het algemeen prijsonderzoek een gedetailleerde prijstoelichting opvraagt en ontvangt die concreet, cijfermatig en met stavingsstukken is onderbouwd, kan zij besluiten dat de prijs normaal is zonder tot het formeel bijzonder prijsonderzoek van artikel 36 over te gaan. Het arrest bevestigt ook dat de overheid na intrekking van een geschorste gunningsbeslissing het prijsonderzoek ab initio mag herdoen — zij is niet gebonden aan de specifieke kwalificaties uit het schorsingsarrest. En het verduidelijkt dat de raming een referentiepunt is, geen normbepalend plafond.
La leçon
Als je als aanbestedende overheid na een schorsingsarrest je gunningsbeslissing intrekt en het prijsonderzoek herdoet, doe het dan grondig: vraag aan alle regelmatige inschrijvers een gedetailleerde toelichting over hun totaalprijs en de belangrijkste deelprijzen, vergelijk de antwoorden, en toets de gegeven verklaringen aan de concrete marktsituatie. Een uitvoerige en onderbouwde prijstoelichting — met offertes van toeleveranciers, een beschrijving van het businessmodel, en een vergelijking met vergelijkbare opdrachten — kan het verschil maken tussen een normaal bevonden prijs en een verplichte stap naar het bijzonder prijsonderzoek. En als inschrijver die het prijsonderzoek aanvecht: toon concreet aan dat de verantwoording van de gekozen inschrijver niet klopt — niet alleen dat de prijs laag is, maar dat de onderbouwing ervan de toets der redelijkheid niet doorstaat.
Posez-vous la question
Heb ik bij mijn algemeen prijsonderzoek aan de inschrijvers met de laagste prijzen een voldoende gedetailleerde toelichting gevraagd — en heb ik bij de beoordeling van die toelichting nagegaan of ze concreet, cijfermatig en met stavingsstukken is onderbouwd, en niet alleen uit algemeenheden bestaat?
À propos de cette base de données
Le Conseil d'État (Raad van State) est la plus haute juridiction administrative de Belgique. En matière de marchés publics — de l'attribution d'un contrat à l'exclusion d'un soumissionnaire — le Conseil d'État tranche en dernier ressort. Les arrêts de cette base de données sont résumés par TenderWolf en langage clair, avec des leçons pratiques pour les soumissionnaires et les pouvoirs adjudicateurs. Voir tous les arrêts →