Vier gunningscriteria aankondigen en er stilletjes drie gebruiken, dat is vernietigbaar
De Raad van State vernietigt de gunning aan Alineater omdat de gemeente Aubange vier gunningscriteria had aangekondigd in haar opdrachtdocumenten maar het vierde (referenties op energievlak) bij de vergelijking van de offertes volledig negeerde — en gaf zelf toe dat te hebben gedaan.
Wat gebeurde er?
De gemeente Aubange schreef een onderhandelingsprocedure uit voor een architectuuropdracht: het bouwen van een refter voor de gemeenteschool van Rachecourt. In de opdrachtdocumenten stonden vier gunningscriteria, elk gequoteerd op 10 punten: 'capaciteit voor planning en administratieve dossierbehandeling', 'reputatie van het bureau wat tijdige uitvoering en administratief dossierbeheer betreft', 'referenties van het bureau op energievlak in de bouw' en 'totaal bedrag van de honoraria in percentage van het werkbedrag voor de hele opdracht'. Vóór de indiening van de offertes werd aan de inschrijvers geen enkele wijziging of schrapping van een criterium meegedeeld. Op 18 januari 2012 wees het college van burgemeester en schepenen de opdracht toe aan Alineater. D.N.A-Architecte trok naar de Raad van State. Tijdens de procedure gaf de gemeente toe — letterlijk — dat het vierde criterium ('referenties op energievlak in de bouw') NIET in beschouwing was genomen bij de vergelijking van de offertes. De Raad van State vernietigt. Het gelijkheidsbeginsel verzet zich ertegen dat een aanbestedende overheid bij de beoordeling één van de aangekondigde gunningscriteria neutraliseert. Alle offertes moeten op alle aangekondigde criteria worden geëvalueerd, óók in een onderhandelingsprocedure. De grote vrijheid die de aanbesteder in een onderhandelingsprocedure heeft, ontslaat hem niet van die regel — integendeel: die vrijheid betreft de evaluatiewijze, niet de keuze om criteria te 'overslaan'. Schending van het gelijkheidsbeginsel en van de artikelen 10 en 11 van de Grondwet. Beslissing vernietigd; gemeente betaalt 175 euro proceskosten.
Waarom doet dit ertoe?
Voor bid managers: vergelijk altijd het aantal gunningscriteria in het bestek met het aantal scorelijnen in het gunningsverslag. Ontbreekt er één? Vraag waarom. Een aanbesteder die een criterium niet gebruikt omdat het 'niet relevant bleek' of 'te moeilijk te beoordelen was', heeft een fatale fout gemaakt. Voor aanbesteders: ook in een onderhandelingsprocedure ben je vastgepind op je eigen gunningscriteria. Als je tijdens de evaluatie merkt dat een criterium niet werkt, kan je niet stilletjes laten vallen — je moet de procedure stopzetten en herstarten met een herzien bestek (mits dat in feite en in rechte aanvaardbaar is — zie arrest 231423).
De les
Voordat je een offerte vergelijkt of je in een dossier verdiept: tel het aantal gunningscriteria in de opdrachtdocumenten. Vraag dan om het gunningsverslag of de motivering. Tel daar opnieuw. Als één criterium ontbreekt, heb je bijna automatisch een vernietigingsgrond. En een aanbesteder die toegeeft dat hij een criterium niet heeft gebruikt — zoals hier — geeft je het arrest op een dienblad.
Te onthouden
- Een aangekondigd gunningscriterium MOET worden gebruikt — ook in onderhandelingsprocedures
- Stilletjes 'neutraliseren' van een criterium = schending gelijkheidsbeginsel + artt. 10-11 Grondwet
- De grotere vrijheid in onderhandelingsprocedures slaat op de evaluatiewijze, niet op weglaten
- Bekentenis van de aanbesteder dat hij een criterium niet gebruikte is voldoende voor vernietiging
- Wijzigingen aan gunningscriteria moeten vóór de indiening aan álle inschrijvers worden meegedeeld
Waarop letten
- Een gunningsverslag waarin het aantal beoordeelde criteria niet klopt met het bestek
- Een criterium dat in het bestek prominent staat maar in geen enkele scorelijn voorkomt
- Een aanbesteder die zegt 'dat criterium was niet doorslaggevend' — irrelevant, het had wél gebruikt moeten worden
- Onderhandelingsprocedures: niet denken dat 'meer vrijheid' het criterialijst-verplichting omzeilt
Stel jezelf de vraag
Pak het laatste gunningsverslag dat je tegenkwam (als verliezer of als aanbesteder). Tel: hoeveel criteria stonden in het bestek, en hoeveel kreeg elke offerte een score op? Als die getallen niet overeenkomen, is er iets fout. En de uitleg 'we vonden dat criterium niet relevant' is geen verdediging — dan had het bestek aangepast moeten worden vóór de indiening.
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →