Een 'verklaring van de dienstverlener' is geen logo op je referentiefiche — ze moet duidelijk, ondertekend en toewijsbaar zijn
De Raad van State bevestigt de uitsluiting van een architectenconsortium uit de Ukkelse renovatieopdracht omdat hun referentie voor een privéklant niet vergezeld ging van een echte 'déclaration du prestataire' — een ongedateerd 'préambule' en een fiche met enkel het logo van Archi 2000 volstaan niet.
Wat gebeurde er?
Op 15 april 2025 publiceerde de gemeente Ukkel een marktbericht voor het 'Projet U' — de aanwijzing van een team van projectauteurs voor de renovatie en herinrichting van haar nieuwe administratief centrum. Onderhandelingsprocedure met Europese bekendmaking. Het bestek bevatte twee technische bekwaamheidscriteria. Het tweede vereiste een lijst van drie pertinente referenties, waarvan minstens één een kantoorrenovatie van minimum 5.000 m² in de afgelopen drie jaar. Op 18 mei 2025 dienden 27 kandidaten in, waaronder het consortium ARCHI 2000 + SETESCO + FELGEN ENGINEERING. Op 3 september 2025 besliste het college de drie consortia niet te selecteren. De motivering: voor referentie 2 (Belliard 65) ontbrak de attestatie van goede uitvoering of de 'déclaration du prestataire de services' zoals vereist door artikel 72, 7° KB 15/07/2011. Het consortium argumenteerde in extreme urgentie voor de Raad van State: er was géén formele vereiste — een 'fiche' met het Archi 2000-logo plus een 'préambule' waarin staat dat 'de 3 pertinente referenties allemaal projecten zijn waarvan Archi 2000 projectauteur was', moest volstaan. Subsidiair: één referentie van 5.000 m² volstond, drie attestaties waren niet cumulatief vereist. De Raad oordeelde anders. Eerste tak — vorm van de verklaring: artikel 72, 7° legt geen specifiek formalisme op, maar vereist wél een attest of verklaring; die kan niet samenvallen met de lijst van diensten zelf. Als de verklaring van de dienstverlener wordt afgegeven (wat slechts toegestaan is bij gebrek aan een attestatie van de privéklant), moet ze voldoende duidelijk zijn over haar reikwijdte en over de identiteit van haar auteur, zodat ze de aansprakelijkheid van deze laatste effectief verbindt. Het 'préambule' — opgesteld op vrij papier, niet gedateerd, niet ondertekend, zonder vermelding van zijn auteur — kan prima facie niet als een verklaring van de dienstverlener gelden. De fiche met het Archi 2000-logo is een beschrijving van de referentie, niet een attestatie die de verantwoordelijkheid van een persoon engageert. Beide stukken samen lezen is niet aan de aanbestedende overheid: ze moet niet 'het ontbreken van een verklaring opvangen' door dat af te leiden uit ander materiaal dat een andere bestemming heeft. Tweede tak — cumulatieve eisen: het bestek vereiste drie pertinente referenties én één daarvan moest een kantoorrenovatie van 5.000 m² zijn. Niet alternatief, dus cumulatief. Eén referentie van 5.000 m² zonder de twee andere geldig gestaafde referenties volstaat niet. Vordering tot schorsing verworpen.
Waarom doet dit ertoe?
Voor bidders is dit het type fout dat je écht binnen je controle hebt en dus best zelf vermijdt. Wanneer je een referentie voor een privéklant aanbrengt en je hebt geen attestatie van die klant, vul dat dan in met een gedateerde, ondertekende en duidelijk geïdentificeerde verklaring van je eigen vennootschap — met naam en functie van de ondertekenaar. Een 'préambule' of een corporate-fiche is geen verklaring in de zin van artikel 72, 7°. En lees je bestek nauwkeurig: cumulatieve eisen ('en/et') zijn niet alternatieve eisen ('of/ou'). Voor aanbestedende overheden bevestigt dit arrest dat de selectie strikt mag (en moet) zijn — je hoeft een gebrekkige verklaring niet 'goed te lezen' uit andere stukken.
De les
Wanneer je referenties indient voor privéklanten zonder attestatie van die klanten, maak dan zelf een aparte verklaring op: gedateerd, ondertekend, met naam en functie van de ondertekenaar, en met de inhoudelijke elementen die het bestek vraagt. Voeg deze verklaring expliciet toe als één afzonderlijk document, gelinkt aan de referentie die ze bewijst. Een logo, een 'préambule' of een tabel volstaat niet.
Te onthouden
- Bij privéklanten kan je referenties bewijzen via een verklaring van de dienstverlener zelf — maar pas bij ontbreken van een attestatie van de klant
- Een verklaring moet duidelijk zijn over reikwijdte én auteur — datum, handtekening, naam en functie van de ondertekenaar zijn essentieel
- De aanbestedende overheid moet de verklaring niet 'reconstrueren' uit andere stukken in het dossier
- Cumulatieve eisen in het bestek ('en'/'et') zijn geen alternatieve eisen — drie referenties én één van 5.000 m² betekent allebei voldaan
Waarop letten
- Een referentie die je staaft met enkel een fiche of een corporate document — zonder ondertekening, datum of duidelijk geïdentificeerde auteur
- Een 'préambule' of inleidende nota die je gebruikt als impliciete verklaring — niet voldoende
- Een lezing van het bestek waarbij je cumulatieve voorwaarden als alternatief interpreteert
Stel jezelf de vraag
Loop al je referenties één voor één na: voor élke privé-referentie, heb ik een aparte attestatie van de klant óf een ondertekende, gedateerde verklaring van mijn eigen vennootschap waarop een natuurlijke persoon de aansprakelijkheid op zich neemt? Een fiche met enkel een logo telt niet.
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →