Een gunningscriterium dat naar een onbestaand bestek-artikel verwijst en globale scores zonder onderbouwing — Villers-la-Ville verliest haar schoonmaakaanbesteding aan een verkeerd toegepast 30-puntencriterium
De Raad van State schorst de gunning van de schoonmaakopdracht van Villers-la-Ville omdat het derde gunningscriterium ('encadrement et interventions d'urgence', 30 punten) verwijst naar een artikel 3.1 van het bestek dat helemaal niet bestaat — en de aanbesteder identieke scores van 25/30 toekent aan offertes met manifest verschillende kwaliteit.
Wat gebeurde er?
Op 29 juli 2019 keurde het college van Villers-la-Ville het bestek 19/N.B.C. 283.4 goed voor de schoonmaak van gemeentegebouwen voor de boekjaren 2020-2021-2022. De opdracht was opgesplitst in twee loten: lot 1 schoonmaak gebouwen, lot 2 ramen. De aankondiging verscheen op 21 augustus 2019 in het Publicatieblad van de EU. Het bestek voorzag drie gunningscriteria: prijs (20 punten), aantal jaarlijkse prestatie-uren (50 punten) en 'maatregelen voor encadrement en dringende interventies' (30 punten). Voor dat derde criterium moesten inschrijvers een nota van maximaal 4 pagina's A4 indienen, 'voor elk lot gebouwen', met uitleg over welke maatregelen ze zouden nemen om alle taken van encadrement uit te voeren 'beschreven in de technische clausules van het bijzonder bestek, artikel 3.1. „Encadrement van personeel en mobiel personeel‟'. Dat artikel 3.1 bestond niet in de technische clausules. Zes inschrijvers boden. Lot 1 totalen incl. btw: Köse Cleaning 197.165,27 — CSS Belgique 221.603,00 — Eden Services 238.941,95 — Cleaning Masters 268.757,41 — Activa 270.167,43 — Laurenty 339.127,30. Op 22 november 2019 besloot het college lot 1 toe te wijzen aan CSS Belgique en lot 2 aan Cleaning Masters. Eindscores lot 1: CSS Belgique 88,04 — Laurenty 86,63 — Cleaning Masters 83,99. Laurenty diende een UDN-vordering in op 7 december 2019. Voor het bestek-arrest van 29 juli 2019 was het beroep niet ontvankelijk: de vijftiendaagse termijn van artikel 23, § 3 van de wet van 17 juni 2013 was al verstreken. Maar de onregelmatigheden van het bestek konden alsnog worden opgeworpen tegen de gunningsbeslissing. De Raad zoomde in op het derde gunningscriterium. Drie problemen stapelden zich op. Eerst: het criterium verwees naar een artikel 3.1 'Encadrement du personnel et personnel mobile' van de technische clausules — een artikel dat eenvoudig niet bestond. Inschrijvers wisten dus niet welke taken concreet beoordeeld werden. Twee: de aanbesteder gaf één globale cijfermatige score per inschrijver, zonder uit te leggen hoe die score volgde uit de drie subcriteria (aantal personen voor encadrement, sectorverdeling, dringende interventies). Drie: de evaluatie was incoherent. CSS Belgique kreeg 29/30 omdat haar mobiele applicatie werd genoemd onder het sub-criterium 'aantal personen voor encadrement' — terwijl die app niets te maken heeft met aantal personen. Bij Eden Services werd onder hetzelfde sub-criterium 'klachtenbeheer' en 'absenteïsmebestrijding' beoordeeld. Köse Cleaning kreeg 25/30 hoewel zij voor het sub-criterium 'sectorverdeling' uitdrukkelijk 'pas de précision' had geboden — exact dezelfde score als Laurenty en Cleaning Masters die wel een gestructureerde verdeling voorlegden. De Raad oordeelde dat een aanbesteder weliswaar een ruime appreciatiemarge heeft bij gunningscriteria, maar dat de toegepaste methode niet willekeurig of incoherent mag zijn en op alle offertes gelijk moet worden toegepast. De globale scoring zonder gemotiveerde link met de subcriteria, gecombineerd met evaluaties die niet bij het juiste subcriterium hoorden en met identieke scores voor manifeste kwaliteitsverschillen, schond het gelijkheidsbeginsel. De schorsing werd toegekend. Een opmerkelijk staartstuk: tussen de UDN-vordering (7 december 2019) en de zitting (7 januari 2020) had Villers-la-Ville op 13 december 2019 beslist om voor één maand een nieuwe schoonmaakopdracht te gunnen aan CSS Belgique via onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande bekendmaking, op grond van artikel 42, § 1, 1° van de wet van 17 juni 2016. Het officiële motief: het lopende contract van Laurenty liep af op 31 december 2019 en het beroep blokkeerde de gunning aan CSS Belgique. Laurenty zag daarin een omzeiling van het rechtsbeschermingssysteem. Maar de Raad oordeelde dat dat type vorderingen — een 'déclaration d'absence d'effets' op grond van artikel 17, 2° van de wet van 17 juni 2013 — uitsluitend bij de gewone rechter thuishoort, niet bij de Raad van State.
Waarom doet dit ertoe?
Veel besteksopstellers schrijven het derde gunningscriterium als een 'kwalitatief' criterium met sub-criteria — en denken dat een tabel met punten volstaat als motivering. Dit arrest maakt drie principes hard: (1) een gunningscriterium mag niet verwijzen naar een artikel dat niet bestaat in het bestek — dat is een fatale ambiguïteit; (2) een globale score moet traceerbaar zijn naar de aangekondigde subcriteria; en (3) de inhoud van de evaluatie moet ook werkelijk bij het juiste sub-criterium horen — een mobiele app beoordeel je niet onder 'aantal personen'. Voor inschrijvers is dit een handleiding voor het schrijven van een UDN: vergelijk de toegekende scores met de vermelde sub-criteria, en zoek naar offertes die hetzelfde aantal punten kregen ondanks duidelijk verschillende sub-criterium-prestaties.
De les
Als aanbesteder: laat een derde collega minstens één keer het hele bestek nalezen op kruisverwijzingen — verwijst gunningscriterium 3 echt naar een bestaand artikel? En motiveer scores per sub-criterium, niet enkel globaal. Als inschrijver: kraak de motivering altijd op drie vlakken open. Eén, klopt de verwijzing in het criterium met de tekst van het bestek? Twee, kan ik per sub-criterium reconstrueren waarom de winnaar méér punten kreeg dan ik? Drie, krijgen offertes met manifest verschillende kwaliteit identieke scores? Eén positief antwoord op een van die drie vlakken levert vaak een ernstig middel.
Te onthouden
- Een gunningscriterium dat verwijst naar een onbestaand bestek-artikel maakt het criterium prima facie onwettig.
- Globale scores zonder traceerbare onderbouwing per sub-criterium schenden het transparantie- en gelijkheidsbeginsel.
- Beoordelingselementen moeten thuishoren bij het sub-criterium waaronder ze worden gebruikt — een mobiele app evalueren onder 'aantal personen' is incoherent.
- Identieke scores voor offertes met manifest verschillende prestaties op een sub-criterium zijn een red flag.
- Voor het bestek-arrest geldt een afzonderlijke beroepstermijn van vijftien dagen (artikel 23, § 3 wet 17/06/2013) — maar de besteksonregelmatigheden kunnen alsnog worden opgeworpen tegen de gunningsbeslissing.
- Een 'overbruggingsopdracht' tijdens de schorsingsprocedure kan je via artikel 17 wet 17/06/2013 aanvechten, maar niet bij de Raad van State — dat is exclusieve bevoegdheid van de gewone rechter.
Waarop letten
- Een gunningscriterium verwijst naar een artikel of paragraaf van het bestek dat niet (of niet onder die nummering) bestaat.
- Het beoordelingsrapport geeft een globale score per inschrijver, zonder per sub-criterium punten toe te kennen.
- Een opmerking over een offerte staat onder een sub-criterium dat met die opmerking inhoudelijk niets te maken heeft.
- Twee offertes met objectief uiteenlopende prestaties (bv. 'pas de précision' bij de ene, gestructureerd organigram bij de andere) krijgen dezelfde score.
- Tussen je UDN-vordering en de zitting plaatst de aanbesteder een 'overbruggingsopdracht' bij de beoogde winnaar via onderhandelingsprocedure zonder bekendmaking.
Stel jezelf de vraag
In de gunningsbeslissing zie je dat een concurrent met een offerte die op één sub-criterium 'pas de précision' heeft (of duidelijk minder gedetailleerd is) toch dezelfde score haalt als jouw uitgewerkte voorstel. Dat alleen al volstaat als ernstig middel — vraag de motivering op en spit de subcriteria uit.
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →