Eén abnormale eenheidsprijs zet je hele offerte buitenspel — ook als je totaalbedrag in lijn ligt

Wat gebeurde er?

Het Vlaamse Gewest schreef in augustus 2019 een openbare procedure uit voor het structureel onderhoud van fietspaden in district 315 Oostende, te gunnen als raamovereenkomst van één jaar aan één ondernemer op basis van de laagste prijs (bestek 1M3D8H/19/08). Op 30 september 2019 werden zeven offertes geopend, waaronder die van De Vriese Raf en Adiel Maes. Na kwalitatieve selectie stond De Vriese eerst gerangschikt, Adiel Maes tweede. In het kader van het prijsonderzoek besloot het AWV om aan alle inschrijvers een prijsverantwoording op te vragen voor de posten 30, 58 en 61. Voor De Vriese kwam daar ook post 13 bij. De drempels waarboven werd bevraagd: posten met een eenheidsprijs meer dan 30% lager of meer dan 50% hoger dan het gemiddelde, met een aandeel van meer dan 1% in het totaal. De afdeling ATO (Algemene Technische Ondersteuning) maakte een aanvullende analyse op basis van een 'getrimd gemiddelde' (zonder uitschieters) en de mediaan-databank — wat ertoe leidde dat ook Adiel Maes nog werd bevraagd over de posten 7 en 9. De Vriese antwoordde voor post 13 met een opsplitsing van de prijs in drie handelingen (uitgraven, profileren, afvoeren), zonder de kostprijselementen voor arbeid, materiaal en materieel toe te lichten. Voor post 61 (twee-laagse zwarte slem) verwees De Vriese naar een offerte van onderaannemer Gravaubel — een offerte die uitging van uitvoering 'in 1 fase' en alleen geldig was bij minimum 90% facturatie. Het AWV verklaarde de offerte onregelmatig: de verantwoording voor post 13 was 'bijzonder summier' (geen kostprijselementen) en voor post 61 ging de onderaannemer uit van een onrealistische premisse (uitvoering in één fase past niet bij een raamovereenkomst met gespreide bestellingen, en de voorbereidende werken zoals verwijdering van de bestaande slemlaag zaten niet in de prijs). Op 20 april 2020 werd de opdracht gegund aan Adiel Maes voor 635.072,36 euro inclusief btw. De Vriese vorderde schorsing UDN met vier middelonderdelen: de brief van 10 oktober 2019 zou eigenlijk een 'eerste fase'-bevraging zijn (art. 35 KB Plaatsing) en geen prijsverantwoording (art. 36 §2); er zou geen bewijs zijn van een grondig prijsonderzoek vooraf; de prijzen waren niet abnormaal; en het gelijkheidsbeginsel was geschonden omdat Adiel Maes ook naar zijn onderaannemer mocht verwijzen. De Raad van State verwerpt al deze grieven. De brief verwees expliciet naar artikel 36 §2 → De Vriese kon niet redelijk twijfelen dat het ging om verantwoording van als schijnbaar abnormaal aangemerkte prijzen. Het administratief dossier toont dat AWV een grondige vergelijking maakte met de raming, het gemiddelde, het 'getrimd' gemiddelde, de mediaan-databank en de courant gangbare prijzen. De aanbestedende overheid beschikt over aanzienlijke beoordelingsruimte; haar motieven zijn draagkrachtig. En een prijs verantwoorden door enkel te verwijzen naar een (zelf niet gedetailleerde) offerte van een onderaannemer volstaat niet — terwijl Adiel Maes wél de directe kosten, het uurloon, het materieel, de stortkosten en het ingecalculeerd rendement had toegelicht en de onderaannemer-offerte enkel diende ter staving van één deelelement (HRMP-puin). Kritisch is ook deze vaststelling: een offerte wordt onregelmatig verklaard zodra de eenheidsprijs van slechts één niet-verwaarloosbare post abnormaal blijkt — het is niet vereist dat het totale offertebedrag abnormaal lijkt. Bovendien is artikel 36 §2 laatste lid (mogelijkheid tot herbevraging) een mogelijkheid voor de aanbesteder, geen plicht. Wie een gebrekkige verantwoording aflevert, hoeft niet te worden 'begeleid' in een tweede poging. Schorsing verworpen, kosten voor De Vriese.

Waarom doet dit ertoe?

Dit arrest tekent twee duidelijke lijnen voor wie offertes voor de overheid voorbereidt. Eerste lijn: de drempel waarop een eenheidsprijs een offerte fataal wordt is laag. Eén post die meer dan 1% van de opdracht uitmaakt en meer dan 30% onder het gemiddelde duikt, kan al volstaan — zelfs als je totaalbedrag perfect concurrentieel ligt. Tweede lijn: een prijsverantwoording is geen formaliteit waarbij je het bestaan van een prijs bevestigt. Het is een onderbouwde uitleg van waar die prijs uit is opgebouwd. Een opsplitsing in handelingen is geen verantwoording; verwijzen naar 'we hebben dit zo van onze onderaannemer gekregen' evenmin. De aanbestedende overheid heeft het recht — niet de plicht — om door te vragen, en zal die discretie niet altijd in uw voordeel uitoefenen.

Gerelateerde arresten

• Arrest 250817 — Stad Kortrijk verloor haar HVAC-raamovereenkomst omdat de prijsverantwoording de prijs herhaalde in plaats van te onderbouwen — vergelijkbare logica
• Arrest 253218 — Vage zelfpromotie ('wij zijn de grootste zandhandelaar') is geen prijsverantwoording — zelfde principe van concrete onderbouwing