Drempel omzetcriterium verdubbeld zonder uitleg? Dat is prima facie een ongerechtvaardigde rem op de mededinging
De Raad van State schorst de goedkeuring van het bestek voor de organisatie van de feestelijkheden van 21 juli omdat de Belgische Staat de minimumomzet plots verhoogde van cumulatief 2 miljoen euro over drie jaar naar 2 miljoen per jaar — zonder dat uit het administratief dossier een concrete, consistente motivering voor die verstrenging blijkt.
Wat gebeurde er?
De SRL Shadow To Live vocht in UDN het bestek aan van de opdracht 'Organisation des festivités à l'occasion de la fête nationale le 21 juillet' (ref. 2023/028). De opdracht omvat het publieksspectakel, een live tv-uitzending, beveiliging, bars en horeca, en promotie — en dekte deze keer drie edities (2024, 2025 en 2026), opgesplitst in een vaste schijf en twee voorwaardelijke. Het twistpunt: het selectiecriterium inzake economische en financiële draagkracht. Voor de opdracht van 2023 had het bestek een cumulatieve totale omzet van 2.000.000 euro over de drie laatste boekjaren geëist. Voor het nieuwe bestek werd diezelfde drempel van 2.000.000 euro geëist, maar nu voor ELK van de drie laatste boekjaren afzonderlijk. Effectief een verzesvoudiging van de lat op cumulatieve basis. De Staat verdedigde dit met twee argumenten. Eén: een pouvoir adjudicateur is vrij om zijn criteria in de tijd te verstrengen of te versoepelen. Twee: het huidige bestek dekt drie edities in plaats van één, wat de hogere eis zou rechtvaardigen. De Raad van State toetst beide argumenten aan de stukken. Het eerste: de loutere vrijheid volstaat niet om een concrete keuze te rechtvaardigen — er moet een inhoudelijke band zijn met het voorwerp van de opdracht. Het tweede argument wordt ontkracht door het administratief dossier zelf: stuk 19 toont dat de verhoging al was voorzien toen het bestek nog maar één editie (21 juli 2024) betrof. Pas later, na overleg met de Inspectie van Financiën, werd de opdracht omgevormd tot een meerjarige structuur. De motivering 'drie edities' is dus niet de werkelijke reden voor de verhoging. Ter zitting kwam de Staat nog met een derde argument — 'de formulering moest worden verduidelijkt' — maar dat stond niet in de nota, noch in het administratief dossier, en weegt dus niet mee. Conclusie: prima facie geen aanvaardbare, in het dossier terug te vinden rechtvaardiging voor de verhoging. Middel ernstig. De balans van belangen speelt niet in het voordeel van de Staat (die geen concrete nadelen van een schorsing aanduidt). Schorsing bevolen, met bevel tot onmiddellijke uitvoering.
Waarom doet dit ertoe?
Selectiedrempels — omzet, ervaring, referenties, financiële ratio's — zijn een klassiek slagveld omdat ze het speelveld meteen afbakenen. Een aanbesteder heeft beoordelingsvrijheid om ze vast te stellen, maar die vrijheid is niet onbegrensd: de drempels moeten verband houden met en in verhouding staan tot het voorwerp van de opdracht. Belangrijker nog voor de dagelijkse praktijk: een aanbesteder die het strengheidsniveau aanpast tussen twee opeenvolgende opdrachten met vergelijkbare prestaties, moet die aanpassing kunnen rechtvaardigen met concrete, consistente elementen uit het administratief dossier. 'We hebben vrijheid' is geen argument. En argumenten die pas ter zitting opduiken zonder bewijsstuk, wegen niet mee. Voor inschrijvers is de boodschap: als je door een aangescherpte drempel wordt uitgesloten, vraag dan meteen inzicht in het administratief dossier en vergelijk met de vorige editie — de chronologie van de bestekgenese kan beslissend zijn.
De les
Als je als aanbesteder een selectiedrempel verstrengt tegenover een eerdere, vergelijkbare opdracht: zorg vóór de publicatie dat je administratief dossier een concrete, coherente motivering bevat. Het moet uit interne documenten blijken — niet pas ter zitting opduiken. Als inschrijver die wordt geraakt door een verhoogde drempel: vraag het administratief dossier op en reconstrueer de chronologie. Is de verhoging er gekomen vóór of na een objectieve wijziging van het voorwerp (looptijd, volume, complexiteit)? Als de verhoging dateert van vóór die wijziging, valt het multi-jaren-argument weg.
Te onthouden
- Verhoging van omzetdrempel van cumulatief 2 miljoen over 3 jaar naar 2 miljoen per jaar = effectieve verzesvoudiging die zonder concrete motivering prima facie onaanvaardbaar is
- De beoordelingsvrijheid van de aanbesteder om selectiecriteria vast te stellen, moet concreet gemotiveerd worden en staan in het administratief dossier
- Argumenten die pas ter zitting opduiken en niet blijken uit de nota van observaties of het dossier, wegen niet mee
- De chronologie van de bestekgenese kan beslissend zijn: wanneer werd de verstrenging beslist — vóór of na een objectieve wijziging van het voorwerp?
- Bij gebrek aan concrete nadelen aangevoerd door de verweerder, speelt de belangenafweging niet in zijn voordeel
Waarop letten
- Opeenvolgende bestekken van dezelfde aanbesteder voor vergelijkbare diensten: vergelijk stelselmatig de selectiedrempels
- Formuleringsverschillen als 'au cours des trois derniers exercices' (cumulatief) vs. 'au cours de chacun des trois derniers exercices' (per jaar): de impact op de mededinging is enorm
- Motiveringen van het type 'we hebben vrijheid om onze eisen aan te passen' of 'we wilden verduidelijken' — hol zonder onderliggend bewijs
- Drempels die pas ter zitting van een nieuwe argumentatie worden voorzien: tip-off dat de ware motivering dun is
Stel jezelf de vraag
Verhoogt jouw nieuwe bestek de omzetdrempel met meer dan 50% tegenover een vorige opdracht met vergelijkbaar voorwerp en budget? Kun je die verhoging onderbouwen met een concrete, vóór de bestekpublicatie vastgelegde reden die in je administratief dossier staat? Zo niet: je loopt reëel schorsingsrisico.
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →