Een post van 0 euro? Dat is niet automatisch een onregelmatige offerte — de aanbesteder moet éérst bewijzen dat die post meetelt
De Raad van State schorst de afwijzing van een offerte waarin één post (stalen bevestigingsbeugels voor brandblussers) op 0 euro stond, omdat La Sambrienne niet motiveerde waarom die post niet-verwaarloosbaar was en niet aanduidde welke concrete eis uit het bestek de offerte zou schenden.
Wat gebeurde er?
Op 12 april 2024 publiceert La Sambrienne — een sociale huisvestingsmaatschappij in Charleroi — een openbare aanbesteding voor het onderhoud van brandblusmateriaal (bestek PA24005). De inventaris bevat tientallen posten: huur van blusapparaten, onderhoud, en depannages. Onder die laatste rubriek staat post 3.52: vervanging van stalen bevestigingsbeugels voor extincteurs van 6 en 9 kg. Safe & Sound dient op 24 april offerte in en vult voor post 3.52 een prijs van 0,00 euro in. Op 21 mei vraagt La Sambrienne uitleg over vier posten, waaronder 3.52. Safe & Sound antwoordt dat de beugels 'consumables' zijn die al in de post voor de levering van de extincteurs zitten. Op 18 juni vraagt La Sambrienne uitdrukkelijk een prijsverantwoording op basis van artikel 36 KB 18/04/2017. Safe & Sound bevestigt op 20 juni: de beugels worden gratis vervangen tijdens een basis- of uitgebreide controle, de arbeidsuren en verplaatsingskosten zijn 'als nul beschouwd' omdat die al elders gedekt zijn. Op 18 juli beslist La Sambrienne om álle drie de geselecteerde offertes af te wijzen wegens 'substantiële onregelmatigheid' en de opdracht te relanceren via onderhandelingsprocedure met concurrentie. De motivering tegen Safe & Sound rust op drie pijlers: (1) de inschrijver verwart posten door kosten van de ene post in de andere te integreren, (2) een prijs van 0 euro maakt vergelijking met andere inschrijvers onmogelijk want die hebben wél een prijs voor die post, (3) schending van 'de eisen uit de opdrachtdocumenten' (artikel 76, §1, lid 4, 3° KB 18/04/2017). Safe & Sound trekt op 5 augustus naar de Raad van State met een UDN-vordering. De VIe kamer schorst op 22 augustus 2024 in vakantieregeling. De motivering is vernietigend: (a) wie een offerte afwijst wegens abnormaal lage prijs van een post moet éérst in de beslissing vermelden of die post niet-verwaarloosbaar is — nergens in de bestreden beslissing of in het offerterapport blijkt dat La Sambrienne die stap heeft gezet, noch welke methode zij gebruikte om te bepalen of een post niet-verwaarloosbaar is; (b) de inventaris op zich is wel een essentieel document, maar niet automatisch een 'minimumeis' of 'substantiële eis' — je moet per post concreet aanduiden welke eis wordt geschonden; (c) het bestek bevatte als gunningscriterium 'de prijs', toegepast op het globale totaal — een nulprijs op één post staat vergelijking van totaalbedragen dus helemaal niet in de weg.
Waarom doet dit ertoe?
Inschrijvers gebruiken om strategische redenen vaak nulprijzen of zeer lage prijzen op bepaalde posten — meestal omdat die kost al elders in de offerte is verrekend of omdat het gaat om bijkomende kleine verbruiksgoederen. Aanbesteders reageren daar vaak nerveus op en wijzen dergelijke offertes meteen af als 'abnormaal laag' of 'onregelmatig'. Dit arrest maakt duidelijk dat die reflex niet volstaat: de aanbesteder moet eerst aantonen dat de post niet-verwaarloosbaar is, én moet concreet benoemen welke substantiële eis uit het bestek wordt geschonden. Een nulprijs op een verwaarloosbaar onderdeel is perfect toelaatbaar als de inschrijver redelijk kan motiveren dat de kost elders zit. Voor bid managers betekent dit dat ze hun 'nulprijs-strategie' kunnen verdedigen mits proactieve uitleg. Voor aanbesteders is de les: motivering moet steeds post-per-post gebeuren, niet globaal.
De les
Als aanbesteder een offerte afwijzen wegens een abnormaal lage prijs op één post? Dan moet je beslissing drie zaken bevatten, zwart op wit: (1) waarom die specifieke post niet-verwaarloosbaar is (welke criteria je daarvoor hanteert), (2) welke concrete eis uit het bestek wordt geschonden — met paragraafnummer, (3) waarom die eis een 'minimumeis' of 'substantiële eis' is. Als een van die drie ontbreekt, sneuvelt je beslissing voor de Raad van State.
Te onthouden
- Een abnormaal lage prijs op een post kan alleen leiden tot verwerping als de aanbesteder in zijn beslissing uitdrukkelijk motiveert dat die post niet-verwaarloosbaar is
- Een prijs van 0 euro op een post is op zich geen substantiële onregelmatigheid als het totaalprijs-criterium vergelijking tussen offertes toelaat
- De inventaris als geheel is een essentieel bestekdocument, maar maakt niet elke afzonderlijke post tot een 'minimumeis' of 'substantiële eis' in de zin van art. 76 §1, lid 4, 3° KB 18/04/2017
- Wie een offerte afwijst met verwijzing naar schending van de bestekdocumenten moet concreet aanduiden welke specifieke eis wordt geschonden én waarom die eis essentieel is
- Een post-per-post beoordeling van het verwaarloosbaar karakter is verplicht — je kunt niet globaal argumenteren
Waarop letten
- Motiveringsbeslissingen die verwijzen naar 'de eisen van het bestek' zonder concreet paragraafnummer of exacte bepaling aan te geven
- Afwijzingsbeslissingen die over 'abnormale prijs' spreken maar nergens ingaan op het niet-verwaarloosbaar karakter van de post
- De reflex van aanbesteders om een 0-euro prijs automatisch als onregelmatig te bestempelen, ook als de bieder aannemelijk motiveert dat de kost elders zit
- Beslissingen die een offerte afwijzen op basis van een 'verwarring tussen posten' zonder uit te leggen welke concrete bestekseis dit onmogelijk maakt
Stel jezelf de vraag
Als je als aanbesteder een offerte wil afwijzen wegens een nulprijs of abnormaal lage prijs op een afzonderlijke post: heb je in de motiveringsbeslissing uitdrukkelijk geschreven (a) of die post verwaarloosbaar is of niet, én (b) welke specifieke, nummerbare eis uit het bestek wordt geschonden? Als je 'nee' of 'impliciet' moet antwoorden, herschrijf je beslissing — de huidige houdt niet stand in kort geding.
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →