Een prijsverantwoording die in een eerste procedure werd afgewezen kun je niet recyclen in de volgende — ook niet als de prijs intussen 'aangepast' is
De Raad van State schorst de gunning van de stadsherwaardering in Charleroi (€30,1 miljoen excl. btw) omdat de stad voor een verdacht hoge eenheidsprijs van de winnaar steunde op een prijsverantwoording die ze in een eerdere procedure zelf onaanvaardbaar had verklaard, terwijl die prijs intussen was 'aangepast' zonder nieuwe bevraging.
Wat gebeurde er?
De Stad Charleroi schreef in mei 2018 een groot werkenmarché uit voor de stadshernieuwing 'Charleroi District créatif' (FEDER 2014-2020), opgesplitst in vier loten: infrastructuur (lot 1), fonteinwerken, liften en hoogspanningscabine. In maart 2019 verklaarde Charleroi álle ontvangen offertes voor lot 1 onaanvaardbaar — niet alleen omdat de prijzen globaal te hoog lagen ten opzichte van het FEDER-budget, maar óók omdat de prijsverantwoordingen voor verschillende abnormaal hoge eenheidsprijzen niet overtuigden. Het analyseverslag besloot uitdrukkelijk: 'à défaut de justifications acceptables/suffisantes, les prix des soumissionnaires pour des postes non négligeables du lot 1 doivent être qualifiés d'anormaux, et les offres substantiellement irrégulières.' Voor lot 1 startte Charleroi vervolgens een procedure concurrentielle avec négociation met de twee gekwalificeerde inschrijvers: de SM Willemen Infra-Colas en de SM Galère-Viabuild2 Sud. Na onderhandelingen en een BAFO-fase (best and final offer) op 5 juli 2019 — en twee verlengingen van de bindingstermijn — besliste Charleroi op 31 maart 2020 om de opdracht te gunnen aan Galère-Viabuild2 Sud voor 30.139.793,80 € exclusief btw (36.469.150,50 € incl.). In die nieuwe procedure had Charleroi ook een vermoeden van abnormaliteit vastgesteld voor de eenheidsprijs van post C.1.11-006.11.1.3 'Etanchéité bitumeuse bicouche' van Galère-Viabuild2 Sud — een post die 6.745 m² besloeg, dus zeker niet verwaarloosbaar. Maar in plaats van een nieuwe prijsverantwoording op te vragen, schreef Charleroi in haar gunningsverslag dit motief: 'On avait déjà demandé des justifications pour cet article pendant la 1ère procédure. Les justifications correspondaient au descriptif du CSCh. Le prix unitaire du BAFO a déjà été ajusté par rapport à la 1ère offre. Par conséquent, on considère que le prix unitaire est acceptable et normal.' Willemen-Colas vorderden schorsing UDN. Hun tweede middel, eerste tak, viel op deze motivering: hoe kan een verantwoording die in de eerste procedure als onaanvaardbaar werd afgewezen plotseling als basis dienen in een tweede procedure waarin de prijs is veranderd? De Raad van State volgt. Eerst veegt hij het belang-argument van de stad weg: het is niet relevant of de verdachte prijs te hoog of te laag is — élke onbevraagde abnormale prijs benadeelt de andere kandidaat (een te hoge prijs verhoogt zelfs de kans dat de winnaar wordt gekozen). Daarna ontleedt hij de motivering: het analyseverslag van de eerste procedure (5 oktober 2018) besloot uitdrukkelijk dat de eenheidsprijzen van niet-verwaarloosbare posten anormaal waren, ook deze post — en niet alleen dat het globale budget te hoog lag. De stad kan die conclusie achteraf niet 'omkaderen' alsof het slechts ging om een budgetkwestie. Bovendien wijst de Raad erop dat een 'aangepaste' prijs in de BAFO-fase precies een nieuwe verantwoording oproept, op maat van het nieuwe prijsniveau — niet een herhaling van een eerder afgewezen verantwoording. De motivering komt neer op een 'persoonlijke beoordeling, op zijn minst vaag en lacunair', en bewijst geen effectief prijsonderzoek. De Raad oordeelt het middel ernstig en beveelt schorsing met onmiddellijke uitvoering.
Waarom doet dit ertoe?
Wie deelneemt aan een procedure in twee fasen (heraanbesteding na een eerste mislukking, of een procédure concurrentielle met BAFO) kent het risico van 'recycled motiveringen': de aanbestedende overheid heeft het al eens uitgelegd, en wil het niet opnieuw doen. Dit arrest zet daar een streep door. Een prijsverantwoording is gekoppeld aan een specifieke prijs in een specifieke procedure; ze verliest haar geldigheid zodra die prijs verandert of de procedure wordt herstart. Voor concurrenten van een winnende inschrijver met een afwijkende eenheidsprijs is dit een sterk schorsingsmiddel: vraag het analyseverslag van de vorige procedure op en check of dezelfde post toen al verdacht werd genoemd — en zo ja, of er nu een nieuwe bevraging is gebeurd. Voor aanbestedende overheden is de boodschap minder comfortabel: zelfs als u de inschrijver kent en zijn prijsstructuur eerder heeft onderzocht, moet u bij een nieuwe procedure of een aangepaste prijs opnieuw bevragen. Een verwijzing 'we hebben dat al uitgelegd' werkt niet.
De les
Als u een gunning verliest aan een concurrent waarbij in een eerdere procedure prijsverantwoordingen werden afgewezen, vraag dan onmiddellijk de twee analyseverslagen op (oude én nieuwe procedure) en vergelijk: stond dezelfde eenheidsprijs in beide procedures als 'verdacht' aangemerkt? Heeft de aanbesteder in de tweede procedure formeel een nieuwe prijsverantwoording gevraagd? Zo niet, en de motivering verwijst naar 'het is in de eerste procedure al onderzocht' — u heeft een schorsingsmiddel met sterke jurisprudentiële basis.
Te onthouden
- Een prijsverantwoording uit een eerdere procedure kan niet worden hergebruikt in een nieuwe procedure — zeker niet als ze toen werd afgewezen
- Een 'aangepaste' eenheidsprijs in de BAFO-fase vereist een aangepaste verantwoording — geen herhaling van wat eerder werd ingediend
- Het belang om een gunning aan te vechten bestaat ook bij een abnormaal HOGE prijs van de concurrent (niet alleen abnormaal lage)
- Eén niet-verantwoorde abnormale eenheidsprijs maakt de hele offerte substantieel onregelmatig (vaste rechtspraak, hier opnieuw bevestigd)
- Een motivering die zich beperkt tot 'le prix a été ajusté, on considère que c'est acceptable' is geen prijscontrole — het is een vaststelling
Waarop letten
- Heraanbestede procedures of procedures met BAFO waarin dezelfde inschrijvers zitten als in de eerste fase
- Gunningsverslagen die voor een verdachte eenheidsprijs verwijzen naar een vorige procedure ('on avait déjà demandé')
- Motiveringen waarin de aanbesteder achteraf de afwijzing van eerdere prijsverantwoordingen 'herinterpreteert' als enkel een budgetkwestie
- Het analyseverslag van de eerste (mislukte) procedure: de uitdrukkelijke conclusies daarin zijn een sterke basis voor schorsingsargumenten in de tweede
Stel jezelf de vraag
Twee tests bij een herstarte procedure of een BAFO-fase: (1) Heeft de aanbesteder na de aanpassing van een eenheidsprijs formeel een nieuwe verantwoording opgevraagd? (2) Bevat het gunningsverslag concrete cijfers en vergelijkingen — of beperkt het zich tot vaststellingen als 'het prix is ajusté' en 'we beschouwen dit als acceptabel en normaal'? Als die motivering een 'persoonlijke beoordeling' lijkt zonder cijfermatige basis: noteer dat woordelijk in uw schorsingsverzoek.
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →