Een volumecriterium van 70.000 dossiers per jaar mag — maar 'voor één en dezelfde klant' is een aparte beslissing die je ook apart moet onderbouwen
De Raad van State schorst de niet-selectie van huissierskantoor Bordet voor de gezamenlijke invorderingsopdracht van SWDE en CILE omdat het selectiecriterium dat 70.000 dossiers per jaar 'voor één en dezelfde klant' moet zijn behandeld, niet zelfstandig wordt verantwoord en zo de mededinging beperkt zonder reden — terwijl het vorige bestek nog optellingen over meerdere klanten toeliet.
Wat gebeurde er?
De Société wallonne des Eaux (SWDE) lanceerde samen met de Compagnie intercommunale liégeoise des eaux (CILE) een gezamenlijke opdracht voor de uitbesteding van zowel minnelijke als gerechtelijke invordering van schuldvorderingen, voor een initiële duur van drie jaar verlengbaar met vijf, en met een geraamd volume van ongeveer 82.000 dossiers per jaar. SWDE trad op als 'adjudicateur pilote' voor het geheel. Voor de procédure négociée avec mise en concurrence préalable (in de speciale sectoren) bevatte het bestek (n° 3380-CSC Recouvrements créances 2024-2031) een selectiecriterium voor technische en professionele bekwaamheid: drie attesten van goede uitvoering aantonend dat de inschrijver in de jaren 2019, 2020 en 2021 jaarlijks minstens 70.000 invorderingsdossiers had behandeld 'voor rekening van één en dezelfde klant'. Cumul over verschillende boekjaren of klanten werd uitdrukkelijk uitgesloten. Het vorige bestek (PSA/SM/PC/Recouvrement 2016-2022) liet daarentegen wel cumul toe: voor lot 1 (Zone Ouest) volstonden 50.000 dossiers per jaar voor maximum 5 klanten, voor lot 2 (Zone Est) 20.000 dossiers voor maximum 2 klanten. Het huidige aanbestedingsmodel werkte niet met percelen. SRL Alain Bordet, huissier — door SWDE in de voorafgaande marktconsultatie zelf gekwalificeerd als 'opérateur majeur du secteur' — kon niet voldoen aan het criterium en gaf dat ook expliciet aan in zijn UEA. Op 9 mei 2023 besliste SWDE om Bordet niet te selecteren, met als enige motivering: 'Le candidat ne présente pas d'attestations de bonne exécution selon lesquelles, aux cours des trois dernières années (2019, 2020 et 2021), le soumissionnaire a assuré une gestion annuelle d'au moins 70.000 dossiers en recouvrement pour le compte d'un même client.' Bordet had eerder zelf het bestek aangevallen, maar die schorsing was als laattijdig verworpen (arrest n° 256.433 van 4 mei 2023). Op grond van de Labonorm-rechtspraak kon hij de onwettigheid van het bestek nu wél incidenteel inroepen tegen het niet-selectiebesluit. De Raad van State oordeelde dat de drempel van 70.000 dossiers per jaar prima facie aanvaardbaar was: het bestek raamde immers 82.000 dossiers per jaar voor de gezamenlijke opdracht. Maar de toevoeging 'voor rekening van één en dezelfde klant' was een afzonderlijke restrictie die SWDE niet zelfstandig motiveerde. Heel haar uitleg ('intrinsequement liée au choix de prévoir un seul lot') verantwoordde enkel het opheffen van percelen, niet waarom een dienstverlener die hetzelfde totaalvolume bij meerdere klanten had behandeld, technisch ongeschikt zou zijn voor deze opdracht. Bovendien creëerde de single-client-eis een feitelijke hinderpaal voor het uitoefenen van het recht uit artikel 150, § 1, om beroep te doen op de draagkracht van andere entiteiten — terwijl SWDE in haar nota zelf erkende dat ze geen enkel belang had bij een te sterke beperking van de mededinging. De niet-selectiebeslissing werd geschorst, met onmiddellijke uitvoering. De vordering tegen het bestek zelf bleef niet-ontvankelijk wegens gezag van gewijsde van het eerste arrest.
Waarom doet dit ertoe?
Twee scharnierpunten. Eerst inhoudelijk: een hoge volumedrempel (hier 70.000 dossiers per jaar) is op zich goed verdedigbaar zolang ze evenredig is met het werkelijke volume van de opdracht. Maar elke extra inperking — 'voor één en dezelfde klant', 'in dezelfde sector', 'op dezelfde locatie' — is een zelfstandige beslissing die je zelfstandig moet kunnen rechtvaardigen. Een aanbesteder die zegt 'het hangt samen met de keuze voor één perceel' rechtvaardigt enkel de scope van de opdracht, niet waarom alternatieve uitvoeringsgeschiedenissen technisch ongeschikt zouden zijn. Daarnaast: een single-client-eis verkleint feitelijk de mogelijkheid om beroep te doen op de draagkracht van derden of op gezamenlijke kandidaturen — een recht dat artikel 150 expliciet beschermt. Ten tweede procedureel: dit arrest bevestigt de Labonorm-rechtspraak. Wie de termijn mist om het bestek rechtstreeks aan te vechten, verliest zijn stem niet definitief — de illegaliteit kan incidenteel worden ingeroepen tegen elke latere beslissing in de procedure (selectie, gunning, wering). Dat geeft inschrijvers ademruimte, maar het is geen vrijbrief: de termijn van vijftien dagen tegen latere beslissingen blijft strikt.
De les
Als aanbesteder: schrijf je een volumegrens voor in een selectiecriterium, vraag je dan voor élke nevenrestrictie ('voor één klant', 'op één locatie', 'in dezelfde sector') af of je die in twee zinnen kan rechtvaardigen tegenover de vraag 'waarom is dit nodig om de uitvoering van de opdracht te garanderen?'. Kan je dat niet — met andere woorden: als de uitleg in feite enkel terugvalt op 'we hebben gekozen voor één lot' — dan is dat een teken dat de extra eis disproportioneel is en je gunning kwetsbaar maakt. Als inschrijver: als je de termijn mist tegen het bestek, focus je dan op het volgende kantelmoment in de procedure. Een niet-selectiebesluit dat steunt op een onwettig bestekonderdeel, kan je nog steeds aanvallen via Labonorm.
Te onthouden
- Een volumegrens in een selectiecriterium is in beginsel toegelaten als ze evenredig is met de omvang van de opdracht
- Elke extra restrictie ('voor één klant', 'in dezelfde sector') vraagt om een eigen rechtvaardiging — een nevenrestrictie kan niet meeliften op de hoofdmotivering
- Een single-client-eis raakt feitelijk aan het recht op beroep op draagkracht van derden (artikel 150 wet 17 juni 2016) en op gezamenlijke kandidaturen
- De Labonorm-rechtspraak laat toe om de onwettigheid van het bestek incidenteel in te roepen tegen latere beslissingen in dezelfde procedure, zelfs als de termijn tegen het bestek zelf is verstreken
- Het gezag van gewijsde van een UDN-arrest dat een schorsing afwijst wegens laattijdigheid, sluit een nieuwe schorsing tegen latere beslissingen in dezelfde procedure niet uit
Waarop letten
- Een drempel die exact overeenstemt met het volume van de uittredende opdrachtnemer (hier: 70.000 dossiers van Venturis) — kan een teken van favoritisme zijn
- Selectiecriteria die zwaarder zijn dan in het vorige bestek voor in essentie hetzelfde voorwerp — vraag de aanbesteder waar de objectieve grond ligt
- Een rechtvaardiging in de stijl van 'het hangt samen met onze keuze om in één lot te werken' — die verantwoordt het lot, niet de extra restrictie
- Eigen bekentenissen in de nota van de aanbesteder ('we hebben er geen belang bij de mededinging te beperken') die in spanning staan met het feitelijke effect van de criteria
Stel jezelf de vraag
Bevat je selectiecriterium een drempel én één of meer beperkende voorwaarden ('voor één klant', 'in eenzelfde periode', 'binnen dezelfde sector')? Schrijf voor elke beperking een aparte rechtvaardigingsregel in je administratief dossier, met een directe link naar een uitvoeringsrisico of -kenmerk dat ze adresseert. Drempel: als je rechtvaardiging niet uitlegt waarom een tegenkandidaat met hetzelfde totaalvolume bij meerdere klanten technisch ongeschikt is, mist ze coherentie en wordt ze waarschijnlijk geschorst.
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →