Technische verschillen opsommen en vervolgens iedereen 24 op 30 geven: zo neutraliseer je je eigen kwaliteitscriterium
De Raad van State vernietigt de gunning van een kunstgrasveld omdat de opdrachtgever in het gunningsverslag duidelijke technische verschillen tussen de drie offertes opsomde, maar vervolgens alle drie een identieke score van 24 op 30 gaf voor 'kwaliteit' — en voor 'garanties' slechts een verschil van 0,5 punt toekende ondanks verschillen tot 10 jaar in garantietermijnen.
Wat gebeurde er?
Het Autonoom Gemeentebedrijf Arendonk schreef via een openbare procedure een opdracht uit voor de aanleg van een kunstgrasveld op Sportpark Heikant, met een geraamde waarde van 613.196 euro (basisuitvoering) tot 629.521 euro (variante met kurk-infill), btw inbegrepen. Drie inschrijvers dienden een offerte in: Sportinfrabouw, Scheerlinck Sport en Lesuco. De gunningscriteria waren prijs (50 punten), kwaliteit van het kunstgrastapijt (30 punten), onderhoudskosten (15 punten) en garanties (5 punten). In mei 2019 werd de opdracht een eerste keer gegund aan Sportinfrabouw voor 617.803,43 euro (variante met kurk-infill). Scheerlinck Sport stelde beroep in, waarop het gemeentebedrijf die beslissing introk, een nieuw gunningsverslag liet opstellen en op 31 oktober 2019 opnieuw gunde aan Sportinfrabouw. Het nieuwe gunningsverslag stelde voor het kwaliteitscriterium uitgebreid technische verschillen vast tussen de drie offertes: het draagdoek van Sportinfrabouw (260 gr/m²) en Lesuco (252 gr/m²) was bijna dubbel zo zwaar als dat van Scheerlinck (160 gr/m²), Scheerlinck bood een dikkere vezel aan (410 micron tegenover 362-366 micron), Sportinfrabouw had meer vezels per m² (133.686 tegenover minder bij de anderen), en zo verder. Elk voordeel werd benoemd, elk nadeel ook. Maar vervolgens besloot het bestuur dat het aanbod 'globaal gezien als gelijkwaardig' was en gaf het alle drie de inschrijvers, voor zowel hun basis- als variante offerte, een identieke score van 24 op 30. Voor het garantiecriterium (weging 5) was het verschil nog opvallender. Scheerlinck Sport bood een fabrieksgarantie van 25 jaar op de shockpad (tegenover 20 jaar bij Sportinfrabouw), een FIFA Quality-garantie van 10 jaar (tegenover 5 bij Sportinfrabouw) en een bijkomende garantie van 10 jaar op de uitrusting (omheining, doelen, dugouts) tegen roestvorming — iets wat de andere inschrijvers helemaal niet boden. Toch scoorde Scheerlinck slechts 4,5/5 tegenover 4/5 voor Sportinfrabouw: een verschil van 0,5 punt. Scheerlinck Sport trok opnieuw naar de Raad van State en voerde aan dat de verschillen die het bestuur zélf vaststelde, geen concrete doorwerking vonden in de puntentoekenning. De Raad van State volgde die redenering. Gunningscriteria, zo benadrukt het arrest, zijn geen technische bestekbepalingen waaraan moet worden voldaan, maar 'beoordelingsnormen of toetsstenen' waaraan offertes stelselmatig worden vergeleken. Een globale gelijke score is niet uitgesloten, maar alleen na concrete afweging van de plus- en minpunten. Bovendien stelde de Raad vast dat het 'weinig waarschijnlijk' is dat zes beoordeelde offertes (de basis- én variante offerte van drie inschrijvers) volledig hetzelfde kwaliteitsniveau zouden hebben — zeker niet gegeven de uitgebreide lijst verschillen in het verslag. De XIIe kamer vernietigde de gunningsbeslissing van 31 oktober 2019 en veroordeelde het gemeentebedrijf tot de kosten (rolrecht, bijdrage en een rechtsplegingsvergoeding van 700 euro).
Waarom doet dit ertoe?
Voor bid managers is dit het klassieke patroon om op te herkennen in een motiveringsklacht: een gunningsverslag dat technische verschillen braaf opsomt en ze vervolgens 'wegmotiveert' met een formule als 'globaal gelijkwaardig', 'voor- en nadelen bij iedereen', of 'geen enkele inschrijver onderscheidt zich'. Zulke zinnen zijn geen beoordeling — ze zijn een ontsnappingsluik. Voor aanbestedende diensten is de les even hard: als je zelf een gunningscriterium 'kwaliteit' met 30 gewichtspunten opneemt én je motivering bespreekt drie pagina's lang technische verschillen, dan heb je jezelf verplicht om die verschillen door te trekken naar de cijfers. Een hogere FIFA-garantie van 10 jaar tegenover 5 is geen detail dat je afdoet met een halve punt op vijf.
De les
Als je als niet-gekozen inschrijver in het gunningsverslag leest dat 'alle offertes voor- en nadelen hebben' en iedereen dezelfde score krijgt voor het kwaliteitscriterium, leg dan naast elkaar: (1) welke concrete technische verschillen het verslag zelf benoemt, en (2) hoe die verschillen zich vertalen in de punten. Als de verschillen uitgebreid beschreven staan maar de scores identiek zijn, heb je een formele motiveringsgrond in handen. Als aanbesteder: wanneer je een kwaliteitscriterium met 30% weging in je bestek zet en in je beoordeling erkent dat offerte A een draagdoek van 260 gr/m² biedt en offerte B van 160 gr/m², kun je die niet meer cijfermatig gelijk scoren zonder concreet af te wegen waarom de plus- en minpunten elkaar mathematisch opheffen. En houd bij garantiecriteria rekening met het gewicht: een verschil van 0,5 op 5 is in absolute zin klein, maar in relatieve zin is het 10% — te weinig als de ene inschrijver dubbel zo lange garantietermijnen biedt én een garantie die anderen helemaal niet bieden.
Te onthouden
- Gunningscriteria zijn geen technische bestekbepalingen maar toetsstenen om offertes onderling te vergelijken — vastgestelde verschillen moeten evenredig doorwerken in de punten.
- Een globale gelijke score voor een kwaliteitscriterium is alleen toelaatbaar na concrete afweging van de plus- en minpunten, niet met de formule 'iedereen heeft voor- en nadelen'.
- Het volstaat niet dat de puntentoekenning formeel verschilt (4 vs 4,5) — ook het puntenverschil zelf moet evenredig zijn met de feitelijk vastgestelde kwaliteitsverschillen.
- Hoe de Raad van State toetst: niet de beoordeling overdoen, maar wel nagaan of die rust op voldoende veruitwendigde en draagkrachtige motieven en of er zorgvuldig is gehandeld.
- Een lage weging van een gunningscriterium (hier 5 op 100) ontslaat de aanbesteder niet van de plicht om duidelijke verschillen cijfermatig te laten doorwegen.
Waarop letten
- Formuleringen in het gunningsverslag als 'globaal gezien gelijkwaardig', 'geen enkele inschrijver onderscheidt zich' of 'voor- en nadelen bij iedereen' — gecombineerd met een uitgebreide opsomming van technische verschillen.
- Alle inschrijvers krijgen dezelfde score voor een kwaliteitscriterium met een substantiële weging — dat is op zich al een rode vlag.
- Een puntenverschil dat niet in verhouding staat tot het feitelijk vastgestelde verschil (bijvoorbeeld 0,5 punt voor dubbel zo lange garanties + een extra garantie die anderen niet bieden).
- Het bestuur verdedigt zich met een beroep op de 'ruime beoordelingsvrijheid' — maar dat verhult dan vaak dat het gewoon geen concrete afweging heeft gemaakt.
Stel jezelf de vraag
Neem je gunningsverslag erbij en tel hoe vaak voor een kwaliteitscriterium dezelfde score aan alle inschrijvers wordt toegekend. Als dat gebeurt, zoek de paragraaf waarin je de verschillen tussen de offertes beschrijft. Voor elk benoemd verschil (zwaarder draagdoek, langere garantie, extra eigenschap): staat er expliciet waarom dit verschil in deze beoordeling géén of een specifiek puntenverschil oplevert? Zo niet, dan loop je het risico dat de Raad van State oordeelt dat je het criterium hebt geneutraliseerd.
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →